🕉️ Shiva Mahimna Stotram Lyrics in Sanskrit, English, Hindi & Bengali | Meaning, Benefits & PDF
Shiva Mahimna Stotram is one of the most revered and powerful hymns dedicated to Lord Shiva. Composed by the celestial Gandharva Pushpadanta, this sacred Sanskrit stotra beautifully glorifies Lord Shiva's infinite greatness, divine compassion, and cosmic nature. For centuries, devotees have recited this hymn to seek peace, prosperity, protection, wisdom, and ultimately spiritual liberation (Moksha).
In this complete guide, you will find the original Sanskrit lyrics, English transliteration, Hindi and Bengali translations, detailed meanings, chanting rules, spiritual benefits, downloadable PDF, fascinating history behind its composition, scriptural significance, and answers to frequently asked questions.
Whether you are a beginner exploring Shiva devotion or a lifelong devotee looking for an authentic reference, this article serves as a comprehensive resource for understanding and chanting the sacred Shiva Mahimna Stotram.
🌺 What is Shiva Mahimna Stotram?
The Shiva Mahimna Stotram is a timeless Sanskrit hymn composed in praise of Lord Shiva, celebrating His immeasurable glory, supreme power, boundless compassion, and cosmic presence. The word "Mahimna" means greatness or magnificence, while "Stotram" refers to a hymn of praise. Together, the title means "A Hymn on the Greatness of Lord Shiva."
According to traditional belief, this sacred hymn was composed by the celestial Gandharva Pushpadanta after he sought forgiveness from Lord Shiva. Since then, it has become one of the most respected devotional hymns in the Shaiva tradition and is regularly recited by millions of devotees across India and around the world.
Every verse reflects profound spiritual wisdom, philosophical depth, and unwavering devotion. Regular chanting is believed to purify the mind, strengthen faith, remove obstacles, reduce negative karma, and help devotees progress on the path toward self-realization and liberation.
📑 Table of Contents
- 📖 Shiva Mahimna Stotram at a Glance
- 🌺 Story Behind Shiva Mahimna Stotram
- 👤 Who Was Pushpadanta?
- 📥 Shiva Mahimna Stotram PDF Download
- 📜 Shiva Mahimna Stotram Lyrics
- 📖 Meaning
- ✨ Benefits of Chanting
- 🪔 How to Chant
- 📅 Best Time to Chant
- 📚 Scriptural Importance
- 🌺 Why Shiva Mahimna Stotram is So Powerful?
- 🌼 Phalashruti (Benefits of Recitation)
- ❓ Frequently Asked Questions
- 🙏 Conclusion
📖 Shiva Mahimna Stotram at a Glance
| Details | Information |
|---|---|
| Sanskrit Name | शिवमहिम्नः स्तोत्रम् (Shiva Mahimna Stotram) |
| Meaning | Hymn Praising the Infinite Greatness of Lord Shiva |
| Composer | Gandharva Pushpadanta |
| Dedicated To | Lord Shiva (Mahadeva) |
| Language | Original Sanskrit |
| Total Verses | 43 Verses |
| Literary Form | Devotional Sanskrit Stotra |
| Mentioned In | Shaiva Tradition and Ancient Hindu Scriptures |
| Best Time to Chant | Early Morning (Brahma Muhurta), Monday, Pradosh Vrat, Mahashivratri and Shravan Month |
| Ideal Direction | Face East or North while chanting |
| Recommended Offerings | Bilva Leaves, Water, Milk, White Flowers, Incense and Ghee Lamp |
| Main Benefits | Inner Peace, Protection, Removal of Negativity, Spiritual Growth, Wisdom, Devotion and Moksha |
| Suitable For | Students, Spiritual Seekers, Householders and Shiva Devotees |
| Reading Duration | Approximately 15–20 Minutes |
| Download | PDF Available Below |
🌺 Story Behind Shiva Mahimna Stotram
Shiva Mahimna Stotram was composed by the celestial Gandharva Pushpadanta, one of the greatest devotees of Lord Shiva. According to ancient tradition, Pushpadanta used to secretly collect flowers from King Chitraratha's royal garden every day to worship Lord Shiva.
To discover the mysterious flower thief, the king spread sacred Bilva leaves in the garden. Since Bilva leaves are extremely holy to Lord Shiva, Pushpadanta unknowingly stepped on them while invisible. As a result, he immediately lost his divine powers.
Realizing his mistake, Pushpadanta sincerely prayed to Lord Shiva and composed the magnificent Shiva Mahimna Stotram, glorifying Mahadeva's infinite greatness, compassion, and supreme power. Pleased with his devotion and humility, Lord Shiva forgave him and restored his celestial powers.
Since then, this sacred hymn has become one of the most revered Shaiva stotras, recited daily by millions of devotees across the world.
👤 Who Was Pushpadanta?
Pushpadanta was a renowned Gandharva (celestial musician) in Hindu tradition. Gandharvas are known for their divine music, wisdom, and devotion to the gods.
Although Pushpadanta accidentally committed an offense by stepping on sacred Bilva leaves, he did not try to defend himself. Instead, he expressed complete surrender before Lord Shiva through heartfelt prayers.
His devotional composition, the Shiva Mahimna Stotram, is considered one of the greatest Sanskrit hymns ever written. Even today, devotees chant this sacred stotram to seek Lord Shiva's blessings, remove obstacles, attain peace, and progress toward spiritual liberation (Moksha).
📥 Download Shiva Mahimna Stotram PDF
Download the complete Shiva Mahimna Stotram in English, Hindi, and Bengali, or preview the PDFs online before downloading.
🇬🇧 English PDF
🇮🇳 हिन्दी PDF
🇧🇩 বাংলা PDF
📌 Shiva Mahimna Stotram Features
| Feature | Availability |
|---|---|
| Sanskrit Lyrics | ✅ Available |
| English Transliteration | ✅ Available |
| Hindi Lyrics | ✅ Available |
| Bengali Lyrics | ✅ Available |
| Meaning | ✅ Available |
| Story & Origin | ✅ Available |
| Benefits of Chanting | ✅ Available |
| How to Chant | ✅ Available |
| Best Time to Chant | ✅ Available |
| Scriptural Importance | ✅ Available |
| Phalashruti | ✅ Available |
| FAQs | ✅ Available |
| Free PDF Download | ✅ Available |
📜 Shiva Mahimna Stotram Lyrics
Read the complete Shiva Mahimna Stotram composed by Gandharva Pushpadanta. Use the tabs below to read the stotram in Sanskrit, English Transliteration, Hindi, and Bengali.
🇬🇧 Shiva Mahimna Stotram (English Transliteration)
atha śrī śivamahimnastōtram ॥ mahimnaḥ pāraṃ tē paramaviduṣō yadyasadṛśī stutirbrahmādīnāmapi tadavasannāstvayi giraḥ । athā'vāchyaḥ sarvaḥ svamatipariṇāmāvadhi gṛṇan mamāpyēṣa stōtrē hara nirapavādaḥ parikaraḥ ॥ 1 ॥ atītaḥ panthānaṃ tava cha mahimā vāṅmanasayōḥ atadvyāvṛttyā yaṃ chakitamabhidhattē śrutirapi । sa kasya stōtavyaḥ katividhaguṇaḥ kasya viṣayaḥ padē tvarvāchīnē patati na manaḥ kasya na vachaḥ ॥ 2 ॥ madhusphītā vāchaḥ paramamamṛtaṃ nirmitavataḥ tava brahman kiṃ vāgapi suragurōrvismayapadam । mama tvētāṃ vāṇīṃ guṇakathanapuṇyēna bhavataḥ punāmītyarthē'smin puramathana buddhirvyavasitā ॥ 3 ॥ tavaiśvaryaṃ yattajjagadudayarakṣāpralayakṛt trayīvastu vyastaṃ tisṛṣu guṇabhinnāsu tanuṣu । abhavyānāmasmin varada ramaṇīyāmaramaṇīṃ vihantuṃ vyākrōśīṃ vidadhata ihaikē jaḍadhiyaḥ ॥ 4 ॥ kimīhaḥ kiṅkāyaḥ sa khalu kimupāyastribhuvanaṃ kimādhārō dhātā sṛjati kimupādāna iti cha । atarkyaiśvaryē tvayyanavasara duḥsthō hatadhiyaḥ kutarkō'yaṃ kāṃśchit mukharayati mōhāya jagataḥ ॥ 5 ॥ ajanmānō lōkāḥ kimavayavavantō'pi jagatāṃ adhiṣṭhātāraṃ kiṃ bhavavidhiranādṛtya bhavati । anīśō vā kuryād bhuvanajananē kaḥ parikarō yatō mandāstvāṃ pratyamaravara saṃśērata imē ॥ 6 ॥ trayī sāṅkhyaṃ yōgaḥ paśupatimataṃ vaiṣṇavamiti prabhinnē prasthānē paramidamadaḥ pathyamiti cha । ruchīnāṃ vaichitryādṛjukuṭila nānāpathajuṣāṃ nṛṇāmēkō gamyastvamasi payasāmarṇava iva ॥ 7 ॥ mahōkṣaḥ khaṭvāṅgaṃ paraśurajinaṃ bhasma phaṇinaḥ kapālaṃ chētīyattava varada tantrōpakaraṇam । surāstāṃ tāmṛddhiṃ dadhati tu bhavadbhrūpraṇihitāṃ na hi svātmārāmaṃ viṣayamṛgatṛṣṇā bhramayati ॥ 8 ॥ dhruvaṃ kaśchit sarvaṃ sakalamaparastvadhruvamidaṃ parō dhrauvyā'dhrauvyē jagati gadati vyastaviṣayē । samastē'pyētasmin puramathana tairvismita iva stuvan jihrēmi tvāṃ na khalu nanu dhṛṣṭā mukharatā ॥ 9 ॥ tavaiśvaryaṃ yatnād yadupari viriñchirhariradhaḥ parichChēttuṃ yātāvanalamanalaskandhavapuṣaḥ । tatō bhaktiśraddhā-bharaguru-gṛṇadbhyāṃ giriśa yat svayaṃ tasthē tābhyāṃ tava kimanuvṛttirna phalati ॥ 10 ॥ ayatnādāsādya tribhuvanamavairavyatikaraṃ daśāsyō yadbāhūnabhṛta raṇakaṇḍū-paravaśān । śiraḥpadmaśrēṇī-rachitacharaṇāmbhōruha-balēḥ sthirāyāstvadbhaktēstripurahara visphūrjitamidam ॥ 11 ॥ amuṣya tvatsēvā-samadhigatasāraṃ bhujavanaṃ balāt kailāsē'pi tvadadhivasatau vikramayataḥ । alabhyā pātālē'pyalasachalitāṅguṣṭhaśirasi pratiṣṭhā tvayyāsīd dhruvamupachitō muhyati khalaḥ ॥ 12 ॥ yadṛddhiṃ sutrāmṇō varada paramōchchairapi satīṃ adhaśchakrē bāṇaḥ parijanavidhēyatribhuvanaḥ । na tachchitraṃ tasmin varivasitari tvachcharaṇayōḥ na kasyāpyunnatyai bhavati śirasastvayyavanatiḥ ॥ 13 ॥ akāṇḍa-brahmāṇḍa-kṣayachakita-dēvāsurakṛpā vidhēyasyā''sīd yastrinayana viṣaṃ saṃhṛtavataḥ । sa kalmāṣaḥ kaṇṭhē tava na kurutē na śriyamahō vikārō'pi ślāghyō bhuvana-bhaya-bhaṅga-vyasaninaḥ ॥ 14 ॥ asiddhārthā naiva kvachidapi sadēvāsuranarē nivartantē nityaṃ jagati jayinō yasya viśikhāḥ । sa paśyannīśa tvāmitarasurasādhāraṇamabhūt smaraḥ smartavyātmā na hi vaśiṣu pathyaḥ paribhavaḥ ॥ 15 ॥ mahī pādāghātād vrajati sahasā saṃśayapadaṃ padaṃ viṣṇōrbhrāmyad bhuja-parigha-rugṇa-graha-gaṇam । muhurdyaurdausthyaṃ yātyanibhṛta-jaṭā-tāḍita-taṭā jagadrakṣāyai tvaṃ naṭasi nanu vāmaiva vibhutā ॥ 16 ॥ viyadvyāpī tārā-gaṇa-guṇita-phēnōdgama-ruchiḥ pravāhō vārāṃ yaḥ pṛṣatalaghudṛṣṭaḥ śirasi tē । jagaddvīpākāraṃ jaladhivalayaṃ tēna kṛtamiti anēnaivōnnēyaṃ dhṛtamahima divyaṃ tava vapuḥ ॥ 17 ॥ rathaḥ kṣōṇī yantā śatadhṛtiragēndrō dhanurathō rathāṅgē chandrārkau ratha-charaṇa-pāṇiḥ śara iti । didhakṣōstē kō'yaṃ tripuratṛṇamāḍambara-vidhiḥ vidhēyaiḥ krīḍantyō na khalu paratantrāḥ prabhudhiyaḥ ॥ 18 ॥ haristē sāhasraṃ kamala balimādhāya padayōḥ yadēkōnē tasmin nijamudaharannētrakamalam । gatō bhaktyudrēkaḥ pariṇatimasau chakravapuṣaḥ trayāṇāṃ rakṣāyai tripurahara jāgarti jagatām ॥ 19 ॥ kratau suptē jāgrat tvamasi phalayōgē kratumatāṃ kva karma pradhvastaṃ phalati puruṣārādhanamṛtē । atastvāṃ samprēkṣya kratuṣu phaladāna-pratibhuvaṃ śrutau śraddhāṃ baddhvā dṛḍhaparikaraḥ karmasu janaḥ ॥ 20 ॥ kriyādakṣō dakṣaḥ kratupatiradhīśastanubhṛtāṃ ṛṣīṇāmārtvijyaṃ śaraṇada sadasyāḥ sura-gaṇāḥ । kratubhraṃśastvattaḥ kratuphala-vidhāna-vyasaninaḥ dhruvaṃ kartuḥ śraddhā-vidhuramabhichārāya hi makhāḥ ॥ 21 ॥ prajānāthaṃ nātha prasabhamabhikaṃ svāṃ duhitaraṃ gataṃ rōhid bhūtāṃ riramayiṣumṛṣyasya vapuṣā । dhanuṣpāṇēryātaṃ divamapi sapatrākṛtamamuṃ trasantaṃ tē'dyāpi tyajati na mṛgavyādharabhasaḥ ॥ 22 ॥ svalāvaṇyāśaṃsā dhṛtadhanuṣamahnāya tṛṇavat puraḥ pluṣṭaṃ dṛṣṭvā puramathana puṣpāyudhamapi । yadi straiṇaṃ dēvī yamanirata dēhārdha-ghaṭanāt avaiti tvāmaddhā bata varada mugdhā yuvatayaḥ ॥ 23 ॥ śmaśānēṣvākrīḍā smarahara piśāchāḥ sahacharāḥ chitā-bhasmālēpaḥ sragapi nṛkarōṭī-parikaraḥ । amaṅgalyaṃ śīlaṃ tava bhavatu nāmaivamakhilaṃ tathāpi smartṝṇāṃ varada paramaṃ maṅgalamasi ॥ 24 ॥ manaḥ pratyakchittē savidhamavidhāyātta-marutaḥ prahṛṣyadrōmāṇaḥ pramada-salilōtsaṅgati-dṛśaḥ । yadālōkyāhlādaṃ hrada iva nimajyāmṛtamayē dadhatyantastattvaṃ kimapi yaminastat kila bhavān ॥ 25 ॥ tvamarkastvaṃ sōmastvamasi pavanastvaṃ hutavahaḥ tvamāpastvaṃ vyōma tvamu dharaṇirātmā tvamiti cha । parichChinnāmēvaṃ tvayi pariṇatā bibhrati giraṃ na vidmastattattvaṃ vayamiha tu yat tvaṃ na bhavasi ॥ 26 ॥ trayīṃ tisrō vṛttīstribhuvanamathō trīnapi surān akārādyairvarṇaistribhirabhidadhat tīrṇavikṛti । turīyaṃ tē dhāma dhvanibhiravarundhānamaṇubhiḥ samastaṃ vyastaṃ tvāṃ śaraṇada gṛṇātyōmiti padam ॥ 27 ॥ bhavaḥ śarvō rudraḥ paśupatirathōgraḥ saha mahān tathā bhīmēśānāviti yadabhidhānāṣṭakamidam । amuṣmin pratyēkaṃ pravicharati dēva śrutirapi priyāyāsmaidhāmnē praṇihita-namasyō'smi bhavatē ॥ 28 ॥ namō nēdiṣṭhāya priyadava daviṣṭhāya cha namaḥ namaḥ kṣōdiṣṭhāya smarahara mahiṣṭhāya cha namaḥ । namō varṣiṣṭhāya trinayana yaviṣṭhāya cha namaḥ namaḥ sarvasmai tē tadidamitisarvāya cha namaḥ ॥ 29 ॥ bahula-rajasē viśvōtpattau bhavāya namō namaḥ prabala-tamasē tat saṃhārē harāya namō namaḥ । jana-sukhakṛtē sattvōdriktau mṛḍāya namō namaḥ pramahasi padē nistraiguṇyē śivāya namō namaḥ ॥ 30 ॥ kṛśa-pariṇati-chētaḥ klēśavaśyaṃ kva chēdaṃ kva cha tava guṇa-sīmōllaṅghinī śaśvadṛddhiḥ । iti chakitamamandīkṛtya māṃ bhaktirādhād varada charaṇayōstē vākya-puṣpōpahāram ॥ 31 ॥ asita-giri-samaṃ syāt kajjalaṃ sindhu-pātrē sura-taruvara-śākhā lēkhanī patramurvī । likhati yadi gṛhītvā śāradā sarvakālaṃ tadapi tava guṇānāmīśa pāraṃ na yāti ॥ 32 ॥ asura-sura-munīndrairarchitasyēndu-maulēḥ grathita-guṇamahimnō nirguṇasyēśvarasya । sakala-gaṇa-variṣṭhaḥ puṣpadantābhidhānaḥ ruchiramalaghuvṛttaiḥ stōtramētachchakāra ॥ 33 ॥ aharaharanavadyaṃ dhūrjaṭēḥ stōtramētat paṭhati paramabhaktyā śuddha-chittaḥ pumān yaḥ । sa bhavati śivalōkē rudratulyastathā'tra prachuratara-dhanāyuḥ putravān kīrtimāṃścha ॥ 34 ॥ mahēśānnāparō dēvō mahimnō nāparā stutiḥ । aghōrānnāparō mantrō nāsti tattvaṃ gurōḥ param ॥ 35 ॥ dīkṣā dānaṃ tapastīrthaṃ jñānaṃ yāgādikāḥ kriyāḥ । mahimnastava pāṭhasya kalāṃ nārhanti ṣōḍaśīm ॥ 36 ॥ kusumadaśana-nāmā sarva-gandharva-rājaḥ śaśidharavara-maulērdēvadēvasya dāsaḥ । sa khalu nija-mahimnō bhraṣṭa ēvāsya rōṣāt stavanamidamakārṣīd divya-divyaṃ mahimnaḥ ॥ 37 ॥ suragurumabhipūjya svarga-mōkṣaika-hētuṃ paṭhati yadi manuṣyaḥ prāñjalirnānya-chētāḥ । vrajati śiva-samīpaṃ kinnaraiḥ stūyamānaḥ stavanamidamamōghaṃ puṣpadantapraṇītam ॥ 38 ॥ āsamāptamidaṃ stōtraṃ puṇyaṃ gandharva-bhāṣitam । anaupamyaṃ manōhāri sarvamīśvaravarṇanam ॥ 39 ॥ ityēṣā vāṅmayī pūjā śrīmachChaṅkara-pādayōḥ । arpitā tēna dēvēśaḥ prīyatāṃ mē sadāśivaḥ ॥ 40 ॥ tava tattvaṃ na jānāmi kīdṛśō'si mahēśvara । yādṛśō'si mahādēva tādṛśāya namō namaḥ ॥ 41 ॥ ēkakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ yaḥ paṭhēnnaraḥ । sarvapāpa-vinirmuktaḥ śiva lōkē mahīyatē ॥ 42 ॥ śrī puṣpadanta-mukha-paṅkaja-nirgatēna stōtrēṇa kilbiṣa-harēṇa hara-priyēṇa । kaṇṭhasthitēna paṭhitēna samāhitēna suprīṇitō bhavati bhūtapatirmahēśaḥ ॥ 43 ॥ ॥ iti śrī puṣpadanta virachitaṃ śivamahimna stōtram ॥
🇮🇳 शिवमहिम्न स्तोत्र (हिन्दी)
अथ श्रीशिवमहिम्नः स्तोत्रम् ॥ महिम्नः पारं ते परमविदुषो यद्यसदृशी स्तुतिर्ब्रह्मादीनामपि तदवसन्नास्त्वयि गिरः । अथाऽवाच्यः सर्वः स्वमतिपरिणामावधि गृणन् ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः ॥ १ ॥ अतीतः पन्थानं तव च महिमा वाङ्मनसयोः अतद्व्यावृत्त्या यं चकितमभिधत्ते श्रुतिरपि । स कस्य स्तोतव्यः कतिविधगुणः कस्य विषयः पदे त्वर्वाचीने पतति न मनः कस्य न वचः ॥ २ ॥ मधुस्फीता वाचः परमममृतं निर्मितवतः तव ब्रह्मन् किं वागपि सुरगुरोर्विस्मयपदम् । मम त्वेतां वाणीं गुणकथनपुण्येन भवतः पुनामीत्यर्थेऽस्मिन् पुरमथन बुद्धिर्व्यवसिता ॥ ३ ॥ तवैश्वर्यं यत्तज्जगदुदयरक्षाप्रलयकृत् त्रयीवस्तु व्यस्तं तिसृषु गुणभिन्नासु तनुषु । अभाव्यानामस्मिन् वरद रमणीयामरमणीं विहन्तुं व्याक्रोशीं विदधत इहैके जडधियः ॥ ४ ॥ किमीहः किंकायः स खलु किमुपायस्त्रिभुवनं किमाधारो धाता सृजति किमुपादान इति च । अतर्क्यैश्वर्ये त्वय्यनवसरदुःस्थो हतधियः कुतर्कोऽयं कांश्चित् मुखरयति मोहाय जगतः ॥ ५ ॥ अजन्मानो लोकाः किमवयववन्तोऽपि जगतां अधिष्ठातारं किं भवविधिरनादृत्य भवति । अनीशो वा कुर्याद्भुवनजनने कः परिकरो यतो मन्दास्त्वां प्रत्यमरवर संशेरत इमे ॥ ६ ॥ त्रयी सांख्यं योगः पशुपतिमतं वैष्णवमिति प्रभिन्ने प्रस्थाने परमिदमदः पथ्यमिति च । रुचीनां वैचित्र्यादृजुकुटिलनानापथजुषां नृणामेको गम्यस्त्वमसि पयसामर्णव इव ॥ ७ ॥ महोक्षः खट्वाङ्गं परशुरजिनं भस्म फणिनः कपालं चेतीयत्तव वरद तन्त्रोपकरणम् । सुरास्तां तामृद्धिं दधति तु भवद्भ्रूप्रणिहितां न हि स्वात्मारामं विषयमृगतृष्णा भ्रमयति ॥ ८ ॥ ध्रुवं कश्चित्सर्वं सकलमपरस्त्वध्रुवमिदं परो ध्रौव्याध्रौव्ये जगति गदति व्यस्तविषये । समस्तेऽप्येतस्मिन् पुरमथन तैर्विस्मित इव स्तुवञ्जिह्रेमि त्वां न खलु ननु धृष्टा मुखरता ॥ ९ ॥ तवैश्वर्यं यत्नाद्यदुपरि विरिञ्चिर्हरिरधः परिच्छेत्तुं यातावनलमनलस्कन्धवपुषः । ततो भक्तिश्रद्धाभरगुरुगृणद्भ्यां गिरिश यत् स्वयं तस्थे ताभ्यां तव किमनुवृत्तिर्न फलति ॥ १० ॥ अयत्नादासाद्य त्रिभुवनमवैरव्यतिकरं दशास्यो यद्बाहूनभृत रणकण्डूपरवशान् । शिरःपद्मश्रेणीरचितचरणाम्भोरुहबलेः स्थिरायास्त्वद्भक्तेस्त्रिपुरहर विस्फूर्जितमिदम् ॥ ११ ॥ अमुष्य त्वत्सेवासमधिगतसारं भुजवनं बलात्कैलासेऽपि त्वदधिवसतौ विक्रमयतः । अलभ्या पातालेऽप्यलसचलिताङ्गुष्ठशिरसि प्रतिष्ठा त्वय्यासीद्ध्रुवमुपचितो मुह्यति खलः ॥ १२ ॥ यदृद्धिं सुत्राम्णो वरद परमोच्चैरपि सतीं अधश्चक्रे बाणः परिजनविधेयत्रिभुवनः । न तच्चित्रं तस्मिन् वरिवसितरि त्वच्चरणयोः न कस्याप्युन्नत्यै भवति शिरसस्त्वय्यवनतिः ॥ १३ ॥ अकाण्डब्रह्माण्डक्षयचकितदेवासुरकृपा विधेयस्यासीद्यस्त्रिनयन विषं संहृतवतः । स कल्माषः कण्ठे तव न कुरुते न श्रियमहो विकारोऽपि श्लाघ्यो भुवनभयभङ्गव्यसनिनः ॥ १४ ॥ असिद्धार्था नैव क्वचिदपि सदेवासुरनरे निवर्तन्ते नित्यं जगति जयिनो यस्य विशिखाः । स पश्यन्नीश त्वामितरसुरसाधारणमभूत् स्मरः स्मार्टव्यात्मा न हि वशिषु पथ्यः परिभवः ॥ १५ ॥ मही पादाघाताद् व्रजति सहसा संशयपदं पदं विष्णोर्भ्राम्यद्भुजपरिघरुग्णग्रहगणम् । मुहुर्द्यौर्दौस्थ्यं यात्यनिभृतजटाताडिततटा जगद्रक्षायै त्वं नटसि ननु वामैव विभुता ॥ १६ ॥ वियद्व्यापी तारागणगुणितफेनोद्गमरुचिः प्रवाहो वारां यः पृषतलघुदृष्टः शिरसि ते । जगद्द्वीपाकारं जलधिवलयं तेन कृतमिति अनेनैवोन्नेयं धृतमहिम दिव्यं तव वपुः ॥ १७ ॥ रथः क्षोणी यन्ता शतधृतिरगेन्द्रो धनुरथो रथाङ्गे चन्द्रार्कौ रथचरणपाणिः शर इति । दिधक्षोस्ते कोऽयं त्रिपुरतृणमाडम्बरविधिः विधेयैः क्रीडन्त्यो न खलु परतन्त्राः प्रभुधियः ॥ १८ ॥ हरिस्ते साहस्रं कमलबलिमाधाय पदयोः यदेकोने तस्मिन्निजमुदहरन्नेत्रकमलम् । गतो भक्त्युद्रेकः परिणतिमसौ चक्रवपुषः त्रयाणां रक्षायै त्रिपुरहर जागर्ति जगताम् ॥ १९ ॥ क्रतौ सुप्ते जाग्रत्त्वमसि फलयोगे क्रतुमतां क्व कर्म प्रध्वस्तं फलति पुरुषाराधनमृते । अतस्त्वां सम्प्रेक्ष्य क्रतुषु फलदानप्रतिभुवं श्रुतौ श्रद्धां बद्ध्वा दृढपरिकरः कर्मसु जनः ॥ २० ॥ क्रियादक्षो दक्षः क्रतुपतिरधीशस्तनुभृतां ऋषीणामार्त्विज्यं शरणद सदस्याः सुरगणाः । क्रतुभ्रंशस्त्वत्तः क्रतुफलविधानव्यसनिनः ध्रुवं कर्तुः श्रद्धाविधुरमभिचाराय हि मखाः ॥ २१ ॥ प्रजानाथं नाथ प्रसभमभिकं स्वां दुहितरं गतं रोहिद्भूतां रिरमयिषुमृष्यस्य वपुषा । धनुष्पाणेर्यातं दिवमपि सपत्राकृतममुं त्रसन्तं तेऽद्यापि त्यजति न मृगव्याधरभसः ॥ २२ ॥ स्वलावण्याशंसा धृतधनुषमाह्नाय तृणवत् पुरः प्लुष्टं दृष्ट्वा पुरमथन पुष्पायुधमपि । यदि स्त्रैणं देवी यमनिरतदेहार्धघटनात् अवैति त्वामद्धा बत वरद मुग्धा युवतयः ॥ २३ ॥ श्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराः चिताभस्मालेपः स्रगपि नृकरोटीपरिकरः । अमङ्गल्यं शीलं तव भवतु नामैवमखिलं तथापि स्मर्तॄणां वरद परमं मङ्गलमसि ॥ २४ ॥ मनः प्रत्यक्चित्ते सविधमविधायात्तमरुतः प्रहृष्यद्रोमाणः प्रमदसलिलोत्सङ्गतिदृशः । यदालोक्याह्लादं ह्रद इव निमज्यामृतमये दधत्यन्तस्तत्त्वं किमपि यमिनस्तत्किल भवान् ॥ २५ ॥ त्वमर्कस्त्वं सोमस्त्वमसि पवनस्त्वं हुतवहः त्वमापस्त्वं व्योम त्वमु धरणिरात्मा त्वमिति च । परिच्छिन्नामेवं त्वयि परिणता बिभ्रति गिरं न विद्मस्तत्तत्त्वं वयमिह तु यत्त्वं न भवसि ॥ २६ ॥ त्रयीं तिस्रो वृत्तीस्त्रिभुवनमथो त्रीनपि सुरान् अकाराद्यैर्वर्णैस्त्रिभिरभिदधत्तीर्णविकृतिः । तुरीयं ते धाम ध्वनिभिरवरुन्धानमणुभिः समस्तं व्यस्तं त्वां शरणद गृणात्योमिति पदम् ॥ २७ ॥ भवः शर्वो रुद्रः पशुपतिरथोग्रः सह महान् तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम् । अमुष्मिन् प्रत्येकं प्रविचरति देव श्रुतिरपि प्रियायास्मै धाम्ने प्रणिहितनमस्योऽस्मि भवते ॥ २८ ॥ नमो नेदिष्ठाय प्रियदव दविष्ठाय च नमः नमः क्षोदिष्ठाय स्मरहर महिष्ठाय च नमः । नमो वर्षिष्ठाय त्रिनयन यविष्ठाय च नमः नमः सर्वस्मै ते तदिदमिति सर्वाय च नमः ॥ २९ ॥ बहुलरजसे विश्वोत्पत्तौ भवाय नमो नमः प्रबलतमसे तत्संहारे हराय नमो नमः । जनसुखकृते सत्त्वोद्रिक्तौ मृडाय नमो नमः प्रमहसि पदे निस्त्रैगुण्ये शिवाय नमो नमः ॥ ३० ॥ अयत्नादासाद्य त्रिभुवनमवैरव्यतिकरं दशास्यो यद्बाहूनभृत रणकण्डूपरवशान् । शिरःपद्मश्रेणी-रचितचरणाम्भोरुहबलेः स्थिरायास्त्वद्भक्तेस्त्रिपुरहर विस्फूर्जितमिदम् ॥ ११ ॥ अमुष्य त्वत्सेवासमधिगतसारं भुजवनं बलात्कैलासेऽपि त्वदधिवसतौ विक्रमयतः । अलभ्या पातालेऽप्यलसचलिताङ्गुष्ठशिरसि प्रतिष्ठा त्वय्यासीद्ध्रुवमुपचितो मुह्यति खलः ॥ १२ ॥ यदृद्धिं सुत्राम्णो वरद परमोच्चैरपि सतीं अधश्चक्रे बाणः परिजनविधेयत्रिभुवनः । न तच्चित्रं तस्मिन् वरिवसितरि त्वच्चरणयोः न कस्याप्युन्नत्यै भवति शिरसस्त्वय्यवनतिः ॥ १३ ॥ अकाण्डब्रह्माण्डक्षयचकितदेवासुरकृपा विधेयस्यासीद्यस्त्रिनयन विषं संहृतवतः । स कल्माषः कण्ठे तव न कुरुते न श्रियमहो विकारोऽपि श्लाघ्यो भुवनभयभङ्गव्यसनिनः ॥ १४ ॥ असिद्धार्था नैव क्वचिदपि सदेवासुरनरे निवर्तन्ते नित्यं जगति जयिनो यस्य विशिखाः । स पश्यन्नीश त्वामितरसुरसाधारणमभूत् स्मरः स्मार्टव्यात्मा न हि वशिषु पथ्यः परिभवः ॥ १५ ॥ महि पादाघाताद् व्रजति सहसा संशयपदं पदं विष्णोर्भ्राम्यद्भुजपरिघरुग्णग्रहगणम् । मुहुर्द्यौर्दौस्थ्यं यात्यनिभृतजटाताडिततटा जगद्रक्षायै त्वं नटसि ननु वामैव विभुता ॥ १६ ॥ वियद्व्यापी तारागणगुणितफेनोद्गमरुचिः प्रवाहो वारां यः पृषतलघुदृष्टः शिरसि ते । जगद्द्वीपाकारं जलधिवलयं तेन कृतमिति अनेनैवोन्नेयं धृतमहिम दिव्यं तव वपुः ॥ १७ ॥ रथः क्षोणी यन्ता शतधृतिरगेन्द्रो धनुरथो रथाङ्गे चन्द्रार्कौ रथचरणपाणिः शर इति । दिधक्षोस्ते कोऽयं त्रिपुरतृणमाडम्बरविधिः विधेयैः क्रीडन्त्यो न खलु परतन्त्राः प्रभुधियः ॥ १८ ॥ हरिस्ते साहस्रं कमलबलिमाधाय पदयोः यदेकोने तस्मिन्निजमुदहरन्नेत्रकमलम् । गतो भक्त्युद्रेकः परिणतिमसौ चक्रवपुषः त्रयाणां रक्षायै त्रिपुरहर जागर्ति जगताम् ॥ १९ ॥ क्रतौ सुप्ते जाग्रत्त्वमसि फलयोगे क्रतुमतां क्व कर्म प्रध्वस्तं फलति पुरुषाराधनमृते । अतस्त्वां सम्प्रेक्ष्य क्रतुषु फलदानप्रतिभुवं श्रुतौ श्रद्धां बद्ध्वा दृढपरिकरः कर्मसु जनः ॥ २० ॥ क्रियादक्षो दक्षः क्रतुपतिरधीशस्तनुभृतां ऋषीणामार्त्विज्यं शरणद सदस्याः सुरगणाः । क्रतुभ्रंशस्त्वत्तः क्रतुफलविधानव्यसनिनः ध्रुवं कर्तुः श्रद्धाविधुरमभिचाराय हि मखाः ॥ २१ ॥ प्रजानाथं नाथ प्रसभमभिकं स्वां दुहितरं गतं रोहिद्भूतां रिरमयिषुमृष्यस्य वपुषा । धनुष्पाणेर्यातं दिवमपि सपत्राकृतममुं त्रसन्तं तेऽद्यापि त्यजति न मृगव्याधरभसः ॥ २२ ॥ स्वलावण्याशंसा धृतधनुषमाह्नाय तृणवत् पुरः प्लुष्टं दृष्ट्वा पुरमथन पुष्पायुधमपि । यदि स्त्रैणं देवी यमनिरतदेहार्धघटनात् अवैति त्वामद्धा बत वरद मुग्धा युवतयः ॥ २३ ॥ श्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराः चिताभस्मालेपः स्रगपि नृकरोटीपरिकरः । अमङ्गल्यं शीलं तव भवतु नामैवमखिलं तथापि स्मर्तॄणां वरद परमं मङ्गलमसि ॥ २४ ॥ मनः प्रत्यक्चित्ते सविधमविधायात्तमरुतः प्रहृष्यद्रोमाणः प्रमदसलिलोत्सङ्गतिदृशः । यदालोक्याह्लादं ह्रद इव निमज्यामृतमये दधत्यन्तस्तत्त्वं किमपि यमिनस्तत्किल भवान् ॥ २५ ॥ त्वमर्कस्त्वं सोमस्त्वमसि पवनस्त्वं हुतवहः त्वमापस्त्वं व्योम त्वमु धरणिरात्मा त्वमिति च । परिच्छिन्नामेवं त्वयि परिणता बिभ्रति गिरं न विद्मस्तत्तत्त्वं वयमिह तु यत्त्वं न भवसि ॥ २६ ॥ त्रयीं तिस्रो वृत्तीस्त्रिभुवनमथो त्रीनपि सुरान् अकाराद्यैर्वर्णैस्त्रिभिरभिदधत्तीर्णविकृतिः । तुरीयं ते धाम ध्वनिभिरवरुन्धानमणुभिः समस्तं व्यस्तं त्वां शरणद गृणात्योमिति पदम् ॥ २७ ॥ भवः शर्वो रुद्रः पशुपतिरथोग्रः सह महान् तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम् । अमुष्मिन् प्रत्येकं प्रविचरति देव श्रुतिरपि प्रियायास्मै धाम्ने प्रणिहितनमस्योऽस्मि भवते ॥ २८ ॥ नमो नेदिष्ठाय प्रियदव दविष्ठाय च नमः नमः क्षोदिष्ठाय स्मरहर महिष्ठाय च नमः । नमो वर्षिष्ठाय त्रिनयन यविष्ठाय च नमः नमः सर्वस्मै ते तदिदमिति सर्वाय च नमः ॥ २९ ॥ बहुलरजसे विश्वोत्पत्तौ भवाय नमो नमः प्रबलतमसे तत्संहारे हराय नमो नमः । जनसुखकृते सत्त्वोद्रिक्तौ मृडाय नमो नमः प्रमहसि पदे निस्त्रैगुण्ये शिवाय नमो नमः ॥ ३० ॥ कृशपरिणतिचेतः क्लेशवश्यं क्व चेदं क्व च तव गुणसीमोल्लङ्घिनी शश्वदृद्धिः । इति चकितममन्दीकृत्य मां भक्तिराधाद् वरद चरणयोस्ते वाक्यपुष्पोपहारम् ॥ ३१ ॥ असितगिरिसमं स्यात्कज्जलं सिन्धुपात्रे सुरतरुवरशाखा लेखनी पत्रमुर्वी । लिखति यदि गृहीत्वा शारदा सर्वकालं तदपि तव गुणानामीश पारं न याति ॥ ३२ ॥ असुरसुरमुनीन्द्रैरर्चितस्येन्दुमौलेः ग्रथितगुणमहिम्नो निर्गुणस्येश्वरस्य । सकलगणवरिष्ठः पुष्पदन्ताभिधानः रुचिरमलघुवृत्तैः स्तोत्रमेतच्चकार ॥ ३३ ॥ अहरहरनवद्यं धूर्जटेः स्तोत्रमेतत् पठति परमभक्त्या शुद्धचित्तः पुमान् यः । स भवति शिवलोके रुद्रतुल्यस्तथाऽत्र प्रचुरतरधनायुः पुत्रवान्कीर्तिमांश्च ॥ ३४ ॥ महेशान्नापरो देवो महिम्नो नापरा स्तुतिः । अघोरान्नापरो मन्त्रो नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ३५ ॥ दीक्षा दानं तपस्तीर्थं ज्ञानं यागादिकाः क्रियाः । महिम्नस्तव पाठस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ३६ ॥ कुसुमदशननामा सर्वगन्धर्वराजः शशिधरवरमौलेर्देवदेवस्य दासः । स खलु निजमहिम्नो भ्रष्ट एवास्य रोषात् स्तवनमिदमकार्षीद्दिव्यदिव्यं महिम्नः ॥ ३७ ॥ सुरगुरुमभिपूज्य स्वर्गमोक्षैकहेतुं पठति यदि मनुष्यः प्राञ्जलिर्नान्यचेताः । व्रजति शिवसमीपं किन्नरैः स्तूयमानः स्तवनमिदममोघं पुष्पदन्तप्रणीतम् ॥ ३८ ॥ आसमाप्तमिदं स्तोत्रं पुण्यं गन्धर्वभाषितम् । अनौपम्यं मनोहारि सर्वमीश्वरवर्णनम् ॥ ३९ ॥ इत्येषा वाङ्मयी पूजा श्रीमच्छङ्करपादयोः । अर्पिता तेन देवेशः प्रीयतां मे सदाशिवः ॥ ४० ॥ तव तत्त्वं न जानामि कीदृशोऽसि महेश्वर । यादृशोऽसि महादेव तादृशाय नमो नमः ॥ ४१ ॥ एककालं द्विकालं वा त्रिकालं यः पठेन्नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ॥ ४२ ॥ श्रीपुष्पदन्तमुखपङ्कजनिर्गतेन स्तोत्रेण किल्बिषहरेण हरप्रियेण । कण्ठस्थितेन पठितेन समाहितेन सुप्रीणितो भवति भूतपतिर्महेशः ॥ ४३ ॥ ॥ इति श्रीपुष्पदन्तविरचितं शिवमहिम्नः स्तोत्रम् ॥
🇧🇩 শিব মহিম্ন স্তোত্র (বাংলা)
অথ শ্রী শিবমহিম্ন স্তোত্রম্ ॥ মহিম্নঃ পারং তে পরমবিদুষো যদ্যসদৃশী স্তুতির্ ব্রহ্মাদীনামপি তদবসন্নাস্ত্বয়ি গিরঃ। অথা'বাচ্যঃ সর্বঃ স্বমতিপরিণামাবধি গৃণন্ মমাপ্যেষ স্তোত্রে হর নিরপবাদঃ পরিকরঃ ॥ ১ ॥ অতীতঃ পন্থানং তব চ মহিমা বাংমনসয়োঃ অতদ্ব্যাবৃত্ত্যা যং চকিতমভিধত্তে শ্রুতিরপি। স কস্য স্তোতব্যঃ কতিবিধগুণঃ কস্য বিষয়ঃ পদে ত্বর্বাচীনে পততি ন মনঃ কস্য ন বচঃ ॥ ২ ॥ মধুস্ফীতা বাচঃ পরমমমৃতং নির্মিতবতঃ তব ব্রহ্মন্ কিং বাগপি সুরগুরোর্বিস্ময়পদম্। মম ত্বেতাং বাণীং গুণকথনপুণ্যেন ভবতঃ পুনামীত্যর্থে'স্মিন্ পুরমথন বুদ্ধির্ব্যবসিতা ॥ ৩ ॥ তবৈশ্বর্যং যত্তজ্জগদুদয়রক্ষাপ্রলয়কৃত্ ত্রয়ীবস্তু ব্যস্তং তিসৃষু গুণভিন্নাসু তনুষু। অভাব্যানামস্মিন্ বরদ রমণীয়ামরমণীং বিহন্তুং ব্যাক্রোশীং বিদধত ইহৈকে জড়ধিয়ঃ ॥ ৪ ॥ কিমীহঃ কিংকায়ঃ স খলু কিমুপায়স্ত্রিভুবনং কিমাধারো ধাতা সৃজতি কিমুপাদান ইতি চ। অতর্ক্যৈশ্বর্যে ত্বয়্যনবসর দুঃস্থো হতধিয়ঃ কুতর্কো'য়ং কাংশ্চিত্ মুখরয়তি মোহায় জগতঃ ॥ ৫ ॥ অজন্মানো লোকাঃ কিমবয়ববন্তো'পি জগতাং অধিষ্ঠাতারং কিং ভববিধিরনাদৃত্য ভবতি। অনীশো বা কুর্যাদ্ ভুবনজননে কঃ পরিকরো যতো মন্দাস্ত্বাং প্রত্যমরবর সংশেরত ইমে ॥ ৬ ॥ ত্রয়ী সাংখ্যং যোগঃ পশুপতিমতং বৈষ্ণবমিতি প্রভিন্নে প্রস্থানে পরমিদমদঃ পথ্যমিতি চ। রুচীনাং বৈচিত্র্যাদ্ ঋজুকুটিল নানাপথজুষাং নৃণামেকো গম্যস্ত্বমসি পয়সামর্ণব ইব ॥ ৭ ॥ মহোক্ষঃ খট্বাঙ্গং পরশুরজিনং ভস্ম ফণিনঃ কপালং চেতীয়ত্তব বরদ তন্ত্রোপকরণম্। সুরাস্তাং তামৃদ্ধিং দধতি তু ভবদ্ভ্রূপ্রণিহিতাং ন হি স্বাত্মারামং বিষয়মৃগতৃষ্ণা ভ্রময়তি ॥ ৮ ॥ ধ্রুবং কশ্চিত্ সর্বং সকলমপরস্ত্বধ্রুবমিদং পরো ধ্রৌব্যাধ্রৌব্যে জগতি গদতি ব্যস্তবিষয়ে। সমস্তেপ্যেতস্মিন্ পুরমথন তৈর্বিস্মিত ইব স্তুবঞ্জিহ্রেমি ত্বাং ন খলু ননু ধৃষ্টা মুখরতা ॥ ৯ ॥ তবৈশ্বর্যং যৎনাদ্ যদুপরি বিরিঞ্চির্হরিরধঃ পরিচ্ছেত্তুং যাতাবনলমনলস্কন্ধবপুষঃ। ততো ভক্তিশ্রদ্ধাভরগুরুগৃণদ্ভ্যাং গিরিশ যৎ স্বয়ং তস্থে তাভ্যাং তব কিমনুবৃত্তির্ন ফলতি ॥ ১০ ॥ অযত্নাদাসাদ্য ত্রিভুবনমবৈরব্যতিকরং দশাস্যো যদ্ বাহূনভৃত রণকণ্ডূ-পরবশান্। শিরঃপদ্মশ্রেণী-রচিতচরণাম্ভোরুহবলে স্থিতায়াস্ত্বদ্ভক্তেস্ত্রিপুরহর বিস্ফূর্জিতমিদম্ ॥ ১১ ॥ অমুষ্য ত্বৎসেবা-সমধিগতসারং ভুজবনং বলাত্ কৈলাসে'পি ত্বদধিবসতৌ বিক্রময়তঃ। অলভ্যা পাতালে'প্যালসচলিতাঙ্গুষ্ঠশিরসি প্রতিষ্ঠা ত্বয়্যাসীদ্ ধ্রুবমুপচিতো মুহ্যতি খলঃ ॥ ১২ ॥ যদৃদ্ধিং সূত্রাম্ণো বরদ পরমোচ্চৈরপি সতীং অধশ্চক্রে বাণঃ পরিজনবিধেয়ত্রিভুবনঃ। ন তচ্চিত্রং তস্মিন্ বরিবসিতরি ত্বচ্চরণয়োঃ ন কস্যাপ্যুন্নত্যৈ ভবতি শিরসস্ত্বয়্যবনতিঃ ॥ ১৩ ॥ অকাণ্ডব্রহ্মাণ্ডক্ষয়চকিতদেবাসুরকৃপা বিধেয়স্যাসীদ্ যস্ত্রিনয়ন বিষং সংহৃতবতঃ। স কল্মাষঃ কণ্ঠে তব ন কুরুতে ন শ্রিয়মহো বিকারো'পি শ্লাঘ্যো ভুবনভয়ভঙ্গব্যসনিনঃ ॥ ১৪ ॥ অসিদ্ধার্থা নৈব ক্বচিদপি সদেবাসুরনরে নিবর্তন্তে নিত্যং জগতি জয়িনো যস্য বিশিখাঃ। স পশ্যন্নীশ ত্বামিতরসুরসাধারণমভূত্ স্মরঃ স্মর্তব্যাত্মা ন হি বশিষু পথ্যঃ পরিভবঃ ॥ ১৫ ॥ মহী পাদাঘাতাদ্ ব্রজতি সহসা সংশয়পদং পদং বিষ্ণোর্ভ্রাম্যদ্ ভুজপরিঘরুগ্ণগ্রহগণম্। মুহুর্দ্যৌর্দৌস্থ্যং যাত্যনিভৃতজটাতাড়িততটা জগদ্রক্ষায়ৈ ত্বং নাটসি ননু বামৈব বিভুতা ॥ ১৬ ॥ বিয়দ্ব্যাপী তারাগণগুণিতফেনোদ্গমরুচিঃ প্রবাহো বারাং যঃ পৃষতলঘুদৃষ্টঃ শিরসি তে। জগদ্দ্বীপাকারং জলধিবলয়ং তেন কৃতমিতি অনেনৈবোন্নেয়ং ধৃতমহিম দিব্যং তব বপুঃ ॥ ১৭ ॥ রথঃ ক্ষোণী যন্তা শতধৃতিরগেন্দ্রো ধনুরথো রথাঙ্গে চন্দ্রার্কৌ রথচরণপাণিঃ শর ইতি। দিধক্ষোস্তে কো'য়ং ত্রিপুরতৃণমাডম্বরবিধিঃ বিধেয়ৈঃ ক্রীড়ন্ত্যো ন খলু পরতন্ত্রাঃ প্রভুধিয়ঃ ॥ ১৮ ॥ হরিস্তে সাহস্রং কমলবলিমাধায় পদয়োঃ যদেকোনে তস্মিন্নিজমুদহরন্নেত্রকমলম্। গতো ভক্ত্যুদ্রেকঃ পরিণতিমসৌ চক্রবপুষঃ ত্রয়াণাং রক্ষায়ৈ ত্রিপুরহর জাগর্তি জগতাম্ ॥ ১৯ ॥ ক্রতৌ সুপ্তে জাগ্রৎ ত্বমসি ফলযোগে ক্রতুমতাং ক্ব কর্ম প্রধ্বস্তং ফলতি পুরুষারাধনমৃতে। অতস্ত্বাং সম্প্রেক্ষ্য ক্রতুষু ফলদানপ্রতিভুবং শ্রুতৌ শ্রদ্ধাং বদ্ধ্বা দৃঢ়পরিকরঃ কর্মসু জনঃ ॥ ২০ ॥ ক্রিয়াদক্ষো দক্ষঃ ক্রতুপতিরধীশস্তনুভৃতাং ঋষীণামার্ত্বিজ্যং শরণদ সদস্যাঃ সুরগণাঃ। ক্রতুভ্রংশস্ত্বত্তঃ ক্রতুফলবিধানব্যসনিনঃ ধ্রুবং কর্তুঃ শ্রদ্ধাবিধুরমভিচারায় হি মখাঃ ॥ ২১ ॥ প্রজানাথং নাথ প্রসভমভিকং স্বাং দুহিতরং গতং রোহিদ্ভূতাং রিরময়িষুমৃষ্যস্য বপুষা। ধনুষ্পাণের্যাতং দিবমপি সপত্রাকৃতমমুং ত্রসন্তং তে'দ্যাপি ত্যজতি ন মৃগব্যাধরভসঃ ॥ ২২ ॥ স্বলাবণ্যাশংসা ধৃতধনুষমাহ্নায় তৃণবৎ পুরঃ প্লুষ্টং দৃষ্ট্বা পুরমথন পুষ্পায়ুধমপি। যদি স্ত্রৈণং দেবী যমনিরতদেহার্ধঘটনাত্ অবৈতি ত্বামদ্ধা বত বরদ মুগ্ধা যুবতয়ঃ ॥ ২৩ ॥ শ্মশানেষ্বাক্রীড়া স্মরহর পিশাচাঃ সহচরাঃ চিতাভস্মালেপঃ স্রগপি নৃকরোটীপরিকরঃ। অমঙ্গল্যং শীলং তব ভবতু নামৈবমখিলং তথাপি স্মর্তৃণাং বরদ পরমং মঙ্গলমসি ॥ ২৪ ॥ মনঃ প্রত্যক্চিত্তে সবিধমবিধায়াত্তমরুতঃ প্রহৃষ্যদ্রোমাণঃ প্রমদসলিলোৎসঙ্গতিদৃশঃ। যদালোক্যাহ্লাদং হ্রদ ইব নিমজ্জ্যামৃতময়ে দধত্যন্তস্তত্ত্বং কিমপি যমিনস্তৎ কিল ভবান্ ॥ ২৫ ॥ ত্বমর্কস্ত্বং সোমস্ত্বমসি পবনস্ত্বং হুতবহঃ ত্বমাপস্ত্বং ব্যোম ত্বমু ধরণিরাত্মা ত্বমিতি চ। পরিচ্ছিন্নামেবং ত্বয়ি পরিণতা বিভ্রতি গিরং ন বিদ্মস্তত্তত্ত্বং বয়মিহ তু যৎ ত্বং ন ভবসি ॥ ২৬ ॥ ত্রয়ীং তিস্রো বৃত্তীস্ত্রিভুবনমথো ত্রীনপি সুরান্ অকারাদ্যৈর্বর্ণৈস্ত্রিভিরভিদধত্তীর্ণবিকৃতিঃ। তুরীয়ং তে ধাম ধ্বনিভিরবরুন্ধানমণুভিঃ সমস্তং ব্যস্তং ত্বাং শরণদ গৃণাত্যোমিতি পদম্ ॥ ২৭ ॥ ভবঃ শর্বো রুদ্রঃ পশুপতিরথোগ্রঃ সহ মহান্ তথা ভীমেশানাবিতি যদভিধানাষ্টকমিদম্। অমুষ্মিন্ প্রত্যেকং প্রবিচরতি দেব শ্রুতিরপি প্রিয়ায়াস্মৈ ধাম্নে প্রণিহিতনমস্যো'স্মি ভবতে ॥ ২৮ ॥ নমো নেদিষ্ঠায় প্রিয়দব দবিষ্ঠায় চ নমঃ নমঃ ক্ষোদিষ্ঠায় স্মরহর মহিষ্ঠায় চ নমঃ। নমো বর্ষিষ্ঠায় ত্রিনয়ন যবিষ্ঠায় চ নমঃ নমঃ সর্বস্মৈ তে তদিদমিতি সর্বায় চ নমঃ ॥ ২৯ ॥ বহুলরজসে বিশ্বোৎপত্তৌ ভবায় নমো নমঃ প্রবলতমসে তৎসংহারে হরায় নমো নমঃ। জনসুখকৃতে সত্ত্বোদ্রিক্তৌ মৃড়ায় নমো নমঃ প্রমহসি পদে নিস্ত্রৈগুণ্যে শিবায় নমো নমঃ ॥ ৩০ ॥ কৃশপরিণতিচেতঃ ক্লেশবশ্যং ক্ব চেদং ক্ব চ তব গুণসীমোল্লঙ্ঘিনী শশ্বদৃদ্ধিঃ। ইতি চকিতমমন্দীকৃত্য মাং ভক্তিরাধাদ্ বরদ চরণয়োস্তে বাক্যপুষ্পোপহারম্ ॥ ৩১ ॥ অসিতগিরিসমং স্যাত্ কাজ্জলং সিন্ধুপাত্রে সুরতরুবরশাখা লেখনী পত্রমুর্বী। লিখতি যদি গৃহীত্বা শারদা সর্বকালং তদপি তব গুণানামীশ পারং ন যাতি ॥ ৩২ ॥ অসুরসুরমুনীন্দ্রৈরর্চিতস্যেন্দুমৌলেঃ গ্রথিতগুণমহিম্নো নির্গুণস্যেশ্বরস্য। সকলগণবরিষ্ঠঃ পুষ্পদন্তাভিধানঃ রুচিরমলঘুবৃত্তৈঃ স্তোত্রমেতচ্চকার ॥ ৩৩ ॥ অহরহরনবদ্যং ধূর্জটেঃ স্তোত্রমেতৎ পঠতি পরমভক্ত্যা শুদ্ধচিত্তঃ পুমান্ যঃ। স ভবতি শিবলোকে রুদ্রতুল্যস্তথা'ত্র প্রচুরতরধনায়ুঃ পুত্রবান্ কীর্তিমান্শ্চ ॥ ৩৪ ॥ মহেশান্নাপরো দেবো মহিম্নো নাপরা স্তুতিঃ। অঘোরান্নাপরো মন্ত্রো নাস্তি তত্ত্বং গুরোঃ পরম্ ॥ ৩৫ ॥ দীক্ষা দানং তপস্তীর্থং জ্ঞানং যাগাদিকাঃ ক্রিয়াঃ। মহিম্নস্তব পাঠস্য কলাং নার্হন্তি ষোড়শীম্ ॥ ৩৬ ॥ কুসুমদশননামা সর্বগন্ধর্বরাজঃ শশিধরবরমৌলের্দেবদেবস্য দাসঃ। স খলু নিজমহিম্নো ভ্রষ্ট এবস্য রোষাত্ স্তবনমিদমকার্ষীদ্ দিব্যদিব্যং মহিম্নঃ ॥ ৩৭ ॥ সুরগুরুমভিপূজ্য স্বর্গমোক্ষৈকহেতুং পঠতি যদি মনুষ্যঃ প্রাঞ্জলির্নান্যচেতাঃ। ব্রজতি শিবসমীপং কিন্নরৈঃ স্তূয়মানঃ স্তবনমিদমমোঘং পুষ্পদন্তপ্রণীতম্ ॥ ৩৮ ॥ আসমাপ্তমিদং স্তোত্রং পুণ্যং গন্ধর্বভাষিতম্। অনৌপম্যং মনোহারি সর্বমীশ্বরবর্ণনম্ ॥ ৩৯ ॥ ইত্যেষা বাঙ্ময়ী পূজা শ্রীমচ্ছঙ্করপাদয়োঃ। অর্পিতা তেন দেবেশঃ প্রীয়তাং মে সদাশিবঃ ॥ ৪০ ॥ তব তত্ত্বং ন জানামি কীদৃশো'সি মহেশ্বর। যাদৃশো'সি মহাদেব তাদৃশায় নমো নমঃ ॥ ৪১ ॥ এককালং দ্বিকালং বা ত্রিকালং যঃ পঠেন্নরঃ। সর্বপাপবিনির্মুক্তঃ শিবলোকে মহীয়তে ॥ ৪২ ॥ শ্রীপুষ্পদন্তমুখপঙ্কজনির্গতেন স্তোত্রেণ কিল্বিষহরেণ হরপ্রিয়েণ। কণ্ঠস্থিতেন পঠিতেন সমাহিতেন সুপ্রীণিতো ভবতি ভূতপতির্মহেশঃ ॥ ৪৩ ॥ ॥ ইতি শ্রীপুষ্পদন্ত বিরচিতং শিবমহিম্ন স্তোত্রম্ ॥
📖 Shiva Mahimna Stotram Meaning
Understand the spiritual meaning of each verse of Shiva Mahimna Stotram in English, Hindi, and Bengali.
📜 Verse 1
Even Brahma and the other gods cannot fully describe the infinite glory of Lord Shiva. Therefore, this hymn is offered with humility, according to the limited understanding of the devotee.
📜 Verse 2
Shiva's greatness is beyond the reach of words and the mind. Even the Vedas can only hint at His supreme nature, which cannot be fully expressed.
📜 Verse 3
Although the divine words of great sages are like nectar, the devotee believes that singing Lord Shiva's virtues is itself a sacred act that purifies the heart.
📜 Verse 4
Some people, due to ignorance, wrongly criticize the Supreme Lord who creates, protects, and dissolves the universe through His divine powers.
📜 Verse 5
Foolish people engage in endless arguments about the origin and support of the universe, unable to understand Shiva's limitless and inconceivable greatness.
📜 Verse 6
Some question whether the universe could exist without a supreme creator or whether creation happens on its own. The verse declares that such doubts arise from limited understanding, for Lord Shiva alone is the ultimate cause and ruler of all creation.
📜 Verse 7
Different spiritual paths such as the Vedas, Sāṅkhya, Yoga, Pāśupata, and Vaiṣṇava traditions may appear different, yet they all ultimately lead to the same Supreme Reality—Lord Shiva, just as all rivers eventually merge into the ocean.
📜 Verse 8
Lord Shiva's simple appearance—His bull, trident, ashes, serpent, tiger skin, and skull—reflects His complete detachment from worldly pleasures. Those who are established in the Self are never attracted by material wealth or temporary luxuries.
📜 Verse 9
Philosophers express different opinions about whether the world is permanent or temporary. Amid these conflicting views, the devotee humbly praises Lord Shiva, recognizing that His eternal glory is beyond all intellectual debates.
📜 Verse 10
Brahma searched upward and Vishnu searched downward to find the limits of Shiva's infinite form, yet both failed. This teaches that sincere devotion and faith alone can bring one closer to the Supreme, whereas pride and intellect have their limits.
📜 Verse 11
Ravana conquered the three worlds through his immense strength, yet his greatest power came from his unwavering devotion to Lord Shiva. True strength and success are ultimately sustained by sincere devotion to the Divine.
📜 Verse 12
When Ravana arrogantly tried to lift Mount Kailasa, Lord Shiva effortlessly subdued him with the pressure of His toe. This reminds us that pride always falls before divine power, while humility earns the Lord's grace.
📜 Verse 13
The mighty demon Bāṇa attained extraordinary prosperity because of his devotion to Lord Shiva. Bowing before the Lord never diminishes anyone; instead, sincere surrender becomes the source of true greatness and spiritual elevation.
📜 Verse 14
To protect the universe during the churning of the cosmic ocean, Lord Shiva compassionately consumed the deadly poison Hālāhala. The blue mark on His throat is not a blemish but a glorious symbol of His boundless sacrifice for all beings.
📜 Verse 15
Even the invincible arrows of Kāma (the god of love) fail before Lord Shiva's perfect self-control. This verse teaches that one who has mastered the senses remains untouched by worldly temptations and distractions.
📜 Verse 16
As Lord Shiva performs His cosmic dance (Tāṇḍava), the entire universe trembles. The earth shakes beneath His feet, the heavens quiver, and even the planets seem disturbed. Yet this divine dance is not for destruction alone—it preserves cosmic order and protects the universe.
📜 Verse 17
The sacred river Ganga, flowing from Lord Shiva's matted locks, appears like a tiny stream from His divine perspective, though it encircles the entire earth. This illustrates the immeasurable greatness of Shiva, before whom even the mightiest wonders of creation appear insignificant.
📜 Verse 18
When Lord Shiva destroyed the three demon cities (Tripura), He used the earth as His chariot, Mount Meru as His bow, the Sun and Moon as its wheels, and Lord Vishnu as the arrow. This magnificent arrangement demonstrates that the entire universe serves as an instrument of the Supreme Lord's divine will.
📜 Verse 19
Lord Vishnu worshipped Shiva with a thousand lotus flowers. When one flower was missing, he offered one of his own lotus-like eyes instead. Deeply pleased by this unparalleled devotion, Lord Shiva blessed him with the Sudarshana Chakra, showing that sincere devotion is always rewarded.
📜 Verse 20
Every sacrifice and sacred ritual bears fruit only because of Lord Shiva's divine grace. Without remembering and worshipping Him, actions remain incomplete. Therefore, wise people perform all righteous deeds with unwavering faith in the Supreme Lord.
📜 Verse 21
Even when a sacrifice is conducted by learned priests and attended by the gods, it becomes fruitless if it lacks reverence for Lord Shiva. This verse teaches that devotion and sincerity are more important than external rituals alone.
📜 Verse 22
When Prajāpati sought his own daughter in the form of a deer, Lord Shiva pursued him as the divine hunter to uphold righteousness. This illustrates that the Lord always protects dharma and corrects those who stray from the path of virtue, regardless of their status.
📜 Verse 23
Lord Shiva reduced Kāma, the god of desire, to ashes with the fire of His third eye. Yet He lovingly accepted Goddess Pārvatī as half of His own being. This reveals that Shiva is beyond worldly desire and embodies the perfect union of divine consciousness and sacred energy.
📜 Verse 24
Although Lord Shiva dwells in cremation grounds, wears ashes, and is surrounded by beings feared by the world, He is the supreme source of auspiciousness. His presence transforms even what appears inauspicious into a path toward liberation and spiritual bliss.
📜 Verse 25
Great yogis meditate upon Lord Shiva with disciplined minds and controlled breath. Immersed in deep meditation, they experience indescribable inner bliss and realize the Supreme Truth. Shiva is the ultimate reality attained through sincere spiritual practice.
📜 Verse 26
Lord Shiva is the Sun, the Moon, the Wind, Fire, Water, Space, Earth, and the very Self within all beings. Though people describe Him through different names and forms, His true nature transcends every definition and encompasses everything that exists.
📜 Verse 27
The sacred syllable Om (AUM) represents the essence of the Vedas and the three states of existence. Beyond these is the fourth state, Turiya, which is the supreme abode of Lord Shiva. Chanting Om leads the seeker toward realizing this ultimate reality.
📜 Verse 28
The Vedas glorify Lord Shiva through many divine names such as Bhava, Sharva, Rudra, Pashupati, Ugra, Mahadeva, Bhima, and Ishana. Though His names are many, they all refer to the one Supreme Lord whose infinite qualities cannot be confined to a single form or title.
📜 Verse 29
Lord Shiva is the nearest of the near and the farthest of the far. He is the smallest and the greatest, the oldest and the ever-youthful. This verse offers salutations to Shiva in every aspect, acknowledging His all-pervading and eternal nature.
📜 Verse 30
Lord Shiva manifests through the three guṇas—Rajas for creation, Tamas for dissolution, and Sattva for preservation and compassion. Yet He remains beyond all three as the eternal, transcendental Supreme Reality. The verse praises Him in every divine manifestation.
📜 Verse 31
The devotee realizes the limitations of the human mind when trying to describe Lord Shiva's infinite greatness. Even so, out of deep love and devotion, he offers this hymn as a humble garland of words at the Lord's sacred feet.
📜 Verse 32
Even if the entire ocean were filled with ink, Mount Meru became a pen, the earth a sheet of paper, and Goddess Saraswati wrote forever, the limitless glories of Lord Shiva could never be completely described. His greatness is truly beyond all expression.
📜 Verse 33
This beautiful hymn was composed by the Gandharva king Pushpadanta in praise of Lord Shiva. Filled with devotion and profound wisdom, it glorifies the infinite, attributeless Supreme Lord whose greatness inspires both gods and sages.
📜 Verse 34
Whoever recites this sacred hymn daily with pure devotion and a sincere heart attains the blessings of Lord Shiva. Such a devotee gains long life, prosperity, fame, virtuous children, and ultimately reaches the divine abode of Shiva.
📜 Verse 35
There is no deity greater than Mahesha (Lord Shiva), no hymn superior to the Shiva Mahimna Stotram, no mantra greater than the Aghora Mantra, and no truth higher than the guidance of the Guru. This verse emphasizes the supreme importance of devotion, mantra, and spiritual wisdom.
📜 Verse 36
Acts such as initiation, charity, austerity, pilgrimage, sacred knowledge, and Vedic sacrifices are undoubtedly meritorious. However, the sincere recitation of the Shiva Mahimna Stotram is said to surpass them all, highlighting the immense spiritual power of heartfelt devotion to Lord Shiva.
📜 Verse 37
Pushpadanta, the king of the Gandharvas and a devoted servant of Lord Shiva, composed this sacred hymn after losing his divine glory due to the Lord's displeasure. Through his sincere praise and repentance, he sought and attained the grace of Mahadeva.
📜 Verse 38
Whoever recites this divine hymn with folded hands, unwavering concentration, and true devotion gains both worldly happiness and spiritual liberation. Such a devotee ultimately reaches the presence of Lord Shiva and is honored by celestial beings.
📜 Verse 39
This sacred hymn, spoken by the Gandharva Pushpadanta, is filled with spiritual merit and incomparable beauty. Every verse glorifies Lord Shiva's infinite qualities and brings peace, devotion, and inner purity to those who recite or listen to it with faith.
📜 Verse 40
The hymn itself is offered as a form of worship at the lotus feet of Lord Shankara. The devotee prays that Lord Sadashiva may lovingly accept this offering of words and bestow His eternal grace and blessings.
📜 Verse 41
The devotee humbly admits that the true nature of Lord Maheshvara is beyond human understanding. Without claiming to know His infinite essence, he simply bows before Shiva in complete surrender, accepting Him exactly as He is.
📜 Verse 42
Anyone who recites the Shiva Mahimna Stotram once, twice, or three times daily with faith becomes purified of sins and attains the blessed realm of Lord Shiva. Regular recitation brings both spiritual upliftment and divine protection.
📜 Verse 43
This sacred hymn, flowing from the lotus-like mouth of the Gandharva Pushpadanta, destroys sins and is deeply beloved to Lord Shiva. Whoever memorizes, recites, or meditates upon it with full concentration pleases Mahesha and receives His boundless grace, peace, and ultimate liberation.
॥ End of Shiva Mahimna Stotram Meaning ॥
📖 शिवमहिम्न स्तोत्र अर्थ (हिन्दी)
📜 श्लोक 1
भगवान शिव की महिमा इतनी अनंत है कि ब्रह्मा आदि देवता भी उसका पूर्ण वर्णन नहीं कर सकते। इसलिए यह स्तुति अपनी सीमित बुद्धि और विनम्र भाव से प्रस्तुत की गई है।
📜 श्लोक 2
शिव की महिमा वाणी और मन से परे है। वेद भी केवल संकेत करते हैं कि उनका वास्तविक स्वरूप शब्दों में व्यक्त नहीं किया जा सकता।
📜 श्लोक 3
महान ऋषियों की वाणी अमृत के समान है, फिर भी भगवान शिव के गुणों का गान करना स्वयं एक पवित्र साधना है, जो मन को शुद्ध करती है।
📜 श्लोक 4
कुछ अज्ञानी लोग भगवान शिव की सृष्टि, पालन और संहार की दिव्य शक्ति को न समझकर उनकी निंदा करते हैं।
📜 श्लोक 5
अल्पबुद्धि लोग संसार की उत्पत्ति और आधार को लेकर व्यर्थ के तर्क करते रहते हैं, क्योंकि वे भगवान शिव की असीम और अकल्पनीय महिमा को नहीं समझ पाते।
📜 श्लोक 6
कुछ लोग यह संदेह करते हैं कि क्या यह संसार बिना किसी परम नियंता के स्वयं उत्पन्न हो सकता है। यह श्लोक स्पष्ट करता है कि भगवान शिव ही समस्त सृष्टि के मूल कारण, पालनकर्ता और परम अधिष्ठाता हैं।
📜 श्लोक 7
वेद, सांख्य, योग, पाशुपत तथा वैष्णव जैसे विभिन्न आध्यात्मिक मार्ग भले ही अलग दिखाई दें, परंतु उनका अंतिम लक्ष्य एक ही परम सत्य है—भगवान शिव। जैसे सभी नदियाँ अंततः समुद्र में मिलती हैं, वैसे ही सभी सत्य मार्ग उन्हीं तक पहुँचते हैं।
📜 श्लोक 8
भगवान शिव का वृषभ, त्रिशूल, भस्म, नाग, व्याघ्रचर्म और कपाल धारण करना उनके पूर्ण वैराग्य का प्रतीक है। जो आत्मस्वरूप में स्थित होता है, वह कभी भी सांसारिक सुखों और भौतिक वैभव से मोहित नहीं होता।
📜 श्लोक 9
कुछ लोग संसार को शाश्वत मानते हैं और कुछ इसे नश्वर बताते हैं। इन भिन्न-भिन्न मतों के बीच भक्त विनम्रता से भगवान शिव की स्तुति करता है, क्योंकि उनकी महिमा सभी तर्कों और विचारों से परे है।
📜 श्लोक 10
ब्रह्माजी ऊपर और भगवान विष्णु नीचे जाकर भी शिव के अनंत स्वरूप का आदि और अंत नहीं खोज सके। इससे शिक्षा मिलती है कि केवल भक्ति और श्रद्धा ही भगवान के निकट पहुँचा सकती है, अहंकार और बुद्धि नहीं।
📜 श्लोक 11
रावण ने अपने बल से तीनों लोकों को जीत लिया था, किंतु उसकी वास्तविक शक्ति भगवान शिव के प्रति उसकी अटूट भक्ति से प्राप्त हुई थी। सच्ची सफलता और सामर्थ्य का आधार ईश्वर-भक्ति ही है।
📜 श्लोक 12
जब रावण ने अहंकारवश कैलाश पर्वत को उठाने का प्रयास किया, तब भगवान शिव ने केवल अपने पैर के अंगूठे से उसे दबा दिया। यह श्लोक सिखाता है कि अहंकार का अंत निश्चित है, जबकि विनम्रता भगवान की कृपा दिलाती है।
📜 श्लोक 13
बाणासुर को भगवान शिव की भक्ति के कारण महान वैभव और सामर्थ्य प्राप्त हुआ। भगवान के चरणों में झुकने से किसी का सम्मान कम नहीं होता, बल्कि वही वास्तविक उन्नति और दिव्य कृपा का कारण बनता है।
📜 श्लोक 14
समुद्र मंथन से निकले कालकूट विष को भगवान शिव ने समस्त संसार की रक्षा के लिए अपने कंठ में धारण किया। उनका नीलकंठ स्वरूप त्याग, करुणा और लोककल्याण की सर्वोच्च भावना का प्रतीक है।
📜 श्लोक 15
कामदेव के शक्तिशाली बाण भी भगवान शिव के पूर्ण आत्मसंयम के सामने प्रभावहीन हो गए। यह श्लोक सिखाता है कि जिसने अपनी इंद्रियों पर विजय प्राप्त कर ली, वह सांसारिक आकर्षणों से मुक्त रहता है।
📜 श्लोक 16
जब भगवान शिव अपना दिव्य तांडव नृत्य करते हैं, तब संपूर्ण ब्रह्मांड कंपित हो उठता है। पृथ्वी उनके चरणों के स्पर्श से हिलती है, आकाश कंपायमान होता है और ग्रह भी प्रभावित होते हैं। फिर भी यह नृत्य केवल विनाश के लिए नहीं, बल्कि सृष्टि के संतुलन और संरक्षण के लिए है।
📜 श्लोक 17
भगवान शिव की जटाओं से प्रवाहित होने वाली पवित्र गंगा उनके दिव्य स्वरूप के सामने एक छोटी धारा के समान प्रतीत होती है, जबकि वह संपूर्ण पृथ्वी को पवित्र करती है। यह भगवान शिव की असीम महिमा को दर्शाता है।
📜 श्लोक 18
जब भगवान शिव ने त्रिपुरासुर के तीन नगरों का विनाश किया, तब पृथ्वी उनका रथ, मेरु पर्वत उनका धनुष, सूर्य और चंद्रमा उसके पहिए तथा भगवान विष्णु बाण के रूप में बने। यह दर्शाता है कि संपूर्ण ब्रह्मांड भगवान की दिव्य इच्छा का साधन है।
📜 श्लोक 19
भगवान विष्णु ने एक हजार कमलों से भगवान शिव की पूजा की। जब एक कमल कम पड़ गया, तब उन्होंने अपना कमल समान नेत्र अर्पित कर दिया। उनकी इस अद्वितीय भक्ति से प्रसन्न होकर भगवान शिव ने उन्हें सुदर्शन चक्र प्रदान किया।
📜 श्लोक 20
प्रत्येक यज्ञ और धार्मिक कर्म भगवान शिव की कृपा से ही फल प्रदान करते हैं। उनका स्मरण और पूजन किए बिना कर्म अधूरे रह जाते हैं। इसलिए ज्ञानी लोग सभी शुभ कार्य भगवान शिव में श्रद्धा रखकर करते हैं।
📜 श्लोक 21
यदि कोई यज्ञ विद्वान ब्राह्मणों और देवताओं की उपस्थिति में भी किया जाए, लेकिन उसमें भगवान शिव के प्रति श्रद्धा न हो, तो वह निष्फल हो जाता है। यह श्लोक सिखाता है कि बाहरी कर्मकांड से अधिक महत्वपूर्ण भक्ति और सच्ची भावना है।
📜 श्लोक 22
जब प्रजापति ने अपनी ही पुत्री के प्रति अनुचित इच्छा की, तब भगवान शिव ने धर्म की रक्षा के लिए दिव्य शिकारी का रूप धारण कर उनका पीछा किया। यह दर्शाता है कि भगवान सदैव धर्म की रक्षा करते हैं।
📜 श्लोक 23
भगवान शिव ने अपने तीसरे नेत्र की अग्नि से कामदेव को भस्म कर दिया, फिर भी उन्होंने माता पार्वती को अपने अर्धांग के रूप में स्वीकार किया। यह दर्शाता है कि शिव सांसारिक इच्छाओं से परे हैं और चेतना तथा शक्ति के दिव्य मिलन का स्वरूप हैं।
📜 श्लोक 24
यद्यपि भगवान शिव श्मशान में निवास करते हैं, भस्म धारण करते हैं और ऐसे प्राणियों से घिरे रहते हैं जिनसे संसार भय करता है, फिर भी वे परम मंगलकारी हैं। उनकी उपस्थिति अशुभ को भी मुक्ति का मार्ग बना देती है।
📜 श्लोक 25
महान योगी संयमित मन और नियंत्रित श्वास के साथ भगवान शिव का ध्यान करते हैं। गहन साधना द्वारा वे अवर्णनीय आनंद और परम सत्य का अनुभव करते हैं। शिव ही साधना द्वारा प्राप्त होने वाली परम वास्तविकता हैं।
📜 श्लोक 26
भगवान शिव ही सूर्य, चंद्रमा, वायु, अग्नि, जल, आकाश, पृथ्वी और सभी प्राणियों के भीतर स्थित आत्मा हैं। विभिन्न नामों और रूपों से वर्णन किए जाने पर भी उनका वास्तविक स्वरूप सभी सीमाओं से परे है।
📜 श्लोक 27
पवित्र अक्षर ॐ (AUM) वेदों का सार है और यह अस्तित्व की तीन अवस्थाओं का प्रतीक है। इनसे परे चौथी अवस्था तुरीय है, जो भगवान शिव का परम स्वरूप है। ॐ का जप साधक को परम सत्य की ओर ले जाता है।
📜 श्लोक 28
वेद भगवान शिव की स्तुति भव, शर्व, रुद्र, पशुपति, उग्र, महादेव, भीम और ईशान जैसे अनेक नामों से करते हैं। उनके नाम अनेक हैं, लेकिन वे सभी एक ही परमेश्वर के अनंत गुणों को दर्शाते हैं।
📜 श्लोक 29
भगवान शिव अत्यंत निकट भी हैं और अत्यंत दूर भी। वे सबसे छोटे और सबसे महान, सबसे प्राचीन और सदैव युवा हैं। यह श्लोक उनके सर्वव्यापक और शाश्वत स्वरूप को प्रणाम करता है।
📜 श्लोक 30
भगवान शिव सृष्टि के लिए रजोगुण, संहार के लिए तमोगुण और पालन व करुणा के लिए सत्त्वगुण के रूप में प्रकट होते हैं। फिर भी वे इन तीनों गुणों से परे सनातन परम सत्य हैं।
📜 श्लोक 31
भक्त यह समझता है कि मानव मन भगवान शिव की अनंत महिमा का पूर्ण वर्णन करने में असमर्थ है। फिर भी प्रेम और भक्ति से वह अपने शब्दों की यह माला भगवान के चरणों में अर्पित करता है।
📜 श्लोक 32
यदि पूरा समुद्र स्याही बन जाए, मेरु पर्वत कलम बन जाए, पृथ्वी कागज बन जाए और देवी सरस्वती अनंत काल तक लिखती रहें, तब भी भगवान शिव की अनंत महिमा का पूर्ण वर्णन संभव नहीं है।
📜 श्लोक 33
यह सुंदर स्तोत्र गंधर्वराज पुष्पदंत द्वारा भगवान शिव की स्तुति में रचा गया है। यह भगवान शिव के अनंत, निर्गुण और परम स्वरूप की महिमा का वर्णन करता है।
📜 श्लोक 34
जो व्यक्ति इस पवित्र स्तोत्र का प्रतिदिन शुद्ध भक्ति और श्रद्धा से पाठ करता है, उसे भगवान शिव की कृपा प्राप्त होती है। उसे दीर्घायु, समृद्धि, यश, उत्तम संतान और अंत में शिवधाम की प्राप्ति होती है।
📜 श्लोक 35
महेश्वर भगवान शिव से बड़ा कोई देव नहीं, शिवमहिम्न स्तोत्र से श्रेष्ठ कोई स्तोत्र नहीं, अघोर मंत्र से महान कोई मंत्र नहीं और गुरु के ज्ञान से उच्च कोई सत्य नहीं है। यह श्लोक भक्ति, मंत्र और आध्यात्मिक ज्ञान की महत्ता बताता है।
📜 श्लोक 36
दीक्षा, दान, तपस्या, तीर्थ यात्रा, धार्मिक ज्ञान और वैदिक यज्ञ जैसे कर्म निश्चित रूप से पुण्यदायक हैं। फिर भी श्रद्धापूर्वक शिवमहिम्न स्तोत्र का पाठ अत्यंत महान आध्यात्मिक फल प्रदान करता है।
📜 श्लोक 37
गंधर्वराज पुष्पदंत भगवान शिव के परम भक्त थे। भगवान की अप्रसन्नता के कारण उन्होंने अपना दिव्य वैभव खो दिया था। अपनी सच्ची स्तुति और पश्चाताप से उन्होंने पुनः महादेव की कृपा प्राप्त की।
📜 श्लोक 38
जो व्यक्ति इस दिव्य स्तोत्र का हाथ जोड़कर, एकाग्र मन और सच्ची भक्ति से पाठ करता है, उसे सांसारिक सुख और आध्यात्मिक मुक्ति दोनों प्राप्त होते हैं। अंत में वह भगवान शिव के परम धाम को प्राप्त करता है।
📜 श्लोक 39
गंधर्व पुष्पदंत द्वारा रचित यह पवित्र स्तोत्र आध्यात्मिक शक्ति और सुंदरता से पूर्ण है। इसके प्रत्येक श्लोक में भगवान शिव के अनंत गुणों का वर्णन है, जो भक्तों के मन में शांति और भक्ति उत्पन्न करता है।
📜 श्लोक 40
यह स्तोत्र स्वयं भगवान शंकर के चरणों में अर्पित एक पूजा के समान है। भक्त प्रार्थना करता है कि भगवान सदाशिव इस शब्द रूपी अर्पण को स्वीकार करके अपनी कृपा और आशीर्वाद प्रदान करें।
📜 श्लोक 41
भक्त विनम्रतापूर्वक स्वीकार करता है कि भगवान महेश्वर का वास्तविक स्वरूप मानव समझ से परे है। वह अपनी सीमाओं को स्वीकार करते हुए पूर्ण समर्पण के साथ शिव को प्रणाम करता है।
📜 श्लोक 42
जो व्यक्ति श्रद्धा से शिवमहिम्न स्तोत्र का प्रतिदिन एक, दो या तीन बार पाठ करता है, वह पापों से मुक्त होकर भगवान शिव के पवित्र लोक को प्राप्त करता है। नियमित पाठ आध्यात्मिक उन्नति और दिव्य सुरक्षा प्रदान करता है।
📜 श्लोक 43
गंधर्व पुष्पदंत के मुखकमल से निकला यह पवित्र स्तोत्र पापों का नाश करने वाला और भगवान शिव को अत्यंत प्रिय है। जो व्यक्ति इसे स्मरण, पाठ या ध्यान करता है, वह महेश्वर की कृपा, शांति और परम मुक्ति प्राप्त करता है।
॥ शिवमहिम्न स्तोत्र अर्थ समाप्त ॥
📖 শিবমহিম্ন স্তোত্র অর্থ (বাংলা)
📜 শ্লোক ১
ভগবান শিবের মহিমা এতই অসীম যে ব্রহ্মা এবং অন্যান্য দেবতারাও তাঁর সম্পূর্ণ বর্ণনা করতে পারেন না। তাই ভক্ত নিজের সীমিত জ্ঞান ও বিনম্র ভক্তিভাব নিয়ে এই স্তোত্র নিবেদন করেন।
📜 শ্লোক ২
শিবের মহিমা মানুষের বাক্য ও মনের সীমার বাইরে। বেদও কেবল ইঙ্গিত করে যে তাঁর পরম স্বরূপ সম্পূর্ণভাবে শব্দের মাধ্যমে প্রকাশ করা সম্ভব নয়।
📜 শ্লোক ৩
মহান ঋষিদের বাণী অমৃতের মতো হলেও ভক্ত মনে করেন যে ভগবান শিবের গুণগান করা নিজেই একটি পবিত্র সাধনা, যা হৃদয়কে শুদ্ধ করে।
📜 শ্লোক ৪
কিছু অজ্ঞ মানুষ ভগবান শিবের সৃষ্টিকর্তা, পালনকর্তা ও সংহারকারীর দিব্য শক্তিকে না বুঝে তাঁর নিন্দা করে।
📜 শ্লোক ৫
অল্প জ্ঞানসম্পন্ন মানুষ জগতের সৃষ্টি ও তার মূল কারণ নিয়ে অসীম তর্কে লিপ্ত হয়, কারণ তারা ভগবান শিবের অসীম ও অচিন্তনীয় মহিমা বুঝতে পারে না।
📜 শ্লোক ৬
কিছু মানুষ প্রশ্ন করে যে কোনো পরম সৃষ্টিকর্তা ছাড়াই কি এই বিশ্ব আপনা-আপনি সৃষ্টি হতে পারে। এই শ্লোক জানায় যে এই ধরনের সন্দেহ সীমিত জ্ঞান থেকে আসে, কারণ ভগবান শিবই সমগ্র সৃষ্টির মূল কারণ ও নিয়ন্তা।
📜 শ্লোক ৭
বেদ, সাংখ্য, যোগ, পাশুপত এবং বৈষ্ণব প্রভৃতি বিভিন্ন আধ্যাত্মিক পথ আলাদা মনে হলেও তাদের চূড়ান্ত লক্ষ্য একই পরম সত্য—ভগবান শিব। যেমন সব নদী শেষ পর্যন্ত সমুদ্রে মিলিত হয়, তেমনই সকল সত্য পথ তাঁকেই প্রাপ্ত করে।
📜 শ্লোক ৮
ভগবান শিবের সরল রূপ—বৃষ, ত্রিশূল, ভস্ম, সর্প, ব্যাঘ্রচর্ম ও কপাল ধারণ— তাঁর সম্পূর্ণ বৈরাগ্যের প্রতীক। যিনি আত্মস্বরূপে প্রতিষ্ঠিত, তিনি কখনও জাগতিক সম্পদ ও ভোগের প্রতি আকৃষ্ট হন না।
📜 শ্লোক ৯
দার্শনিকরা জগত চিরস্থায়ী না ক্ষণস্থায়ী তা নিয়ে বিভিন্ন মত প্রকাশ করেন। কিন্তু ভক্ত বিনম্রভাবে শিবের মহিমা গেয়ে ওঠেন, কারণ তাঁর চিরন্তন গৌরব সকল বুদ্ধিগত বিতর্কের ঊর্ধ্বে।
📜 শ্লোক ১০
ব্রহ্মা উপরে এবং বিষ্ণু নিচে গিয়েও শিবের অসীম রূপের সীমা খুঁজে পাননি। এই শিক্ষা দেয় যে অহংকার ও বুদ্ধির সীমা আছে, কিন্তু সত্য ভক্তি মানুষকে পরমেশ্বরের নিকট পৌঁছে দেয়।
📜 শ্লোক ১১
রাবণ নিজের শক্তিতে তিন লোক জয় করেছিল, কিন্তু তার প্রকৃত শক্তির উৎস ছিল ভগবান শিবের প্রতি তার অটুট ভক্তি। সত্যিকারের শক্তি ও সাফল্যের ভিত্তি হলো ঈশ্বরভক্তি।
📜 শ্লোক ১২
রাবণ অহংকারবশত কৈলাস পর্বত তুলতে গেলে ভগবান শিব কেবল তাঁর পায়ের আঙুলের চাপেই তাকে পরাস্ত করেন। এই শ্লোক শেখায় যে অহংকারের পতন নিশ্চিত, কিন্তু বিনয় ভগবানের কৃপা লাভ করায়।
📜 শ্লোক ১৩
বাণাসুর ভগবান শিবের ভক্তির কারণে অসাধারণ ঐশ্বর্য ও শক্তি লাভ করেছিলেন। ভগবানের চরণে আত্মসমর্পণ করলে সম্মান কমে না, বরং তা প্রকৃত উন্নতি ও দিব্য কৃপা লাভের পথ তৈরি করে।
📜 শ্লোক ১৪
সমুদ্র মন্থনের সময় সৃষ্ট হালাহল বিষ থেকে জগতকে রক্ষা করার জন্য ভগবান শিব তা নিজের কণ্ঠে ধারণ করেন। তাঁর নীলকণ্ঠ রূপ ত্যাগ, করুণা ও লোককল্যাণের সর্বোচ্চ প্রতীক।
📜 শ্লোক ১৫
কামদেবের শক্তিশালী বাণও ভগবান শিবের সম্পূর্ণ আত্মসংযমের সামনে ব্যর্থ হয়েছিল। এই শ্লোক শেখায় যে যিনি ইন্দ্রিয়কে নিয়ন্ত্রণ করতে পারেন, তিনি জাগতিক আকর্ষণ ও প্রলোভন থেকে মুক্ত থাকেন।
📜 শ্লোক ১৬
ভগবান শিব যখন তাঁর মহাজাগতিক তাণ্ডব নৃত্য করেন, তখন সমগ্র বিশ্বব্রহ্মাণ্ড কম্পিত হয়ে ওঠে। পৃথিবী তাঁর পদস্পর্শে কেঁপে ওঠে, আকাশ আন্দোলিত হয় এবং গ্রহ-নক্ষত্রও প্রভাবিত হয়। তবুও এই দিব্য নৃত্য শুধুমাত্র ধ্বংসের জন্য নয়, বরং সৃষ্টির ভারসাম্য ও রক্ষার প্রতীক।
📜 শ্লোক ১৭
ভগবান শিবের জটাজুট থেকে প্রবাহিত পবিত্র গঙ্গা তাঁর অসীম মহিমার সামনে একটি ক্ষুদ্র ধারার মতো মনে হয়, যদিও তিনি সমগ্র পৃথিবীকে পবিত্র করেন। এটি শিবের অপরিমেয় ঐশ্বর্যের প্রকাশ।
📜 শ্লোক ১৮
ত্রিপুরাসুরের তিন নগর ধ্বংস করার সময় ভগবান শিব পৃথিবীকে রথ, মেরু পর্বতকে ধনুক, সূর্য ও চন্দ্রকে চাকারূপে এবং ভগবান বিষ্ণুকে বাণরূপে ব্যবহার করেছিলেন। এটি দেখায় যে সমগ্র বিশ্বই ভগবানের ইচ্ছার একটি মাধ্যম।
📜 শ্লোক ১৯
ভগবান বিষ্ণু এক হাজার পদ্মফুল দিয়ে শিবের পূজা করেছিলেন। একটি পদ্ম কম পড়লে তিনি নিজের পদ্মের মতো চোখ উৎসর্গ করেন। তাঁর এই অনন্য ভক্তিতে প্রসন্ন হয়ে ভগবান শিব তাঁকে সুদর্শন চক্র প্রদান করেন।
📜 শ্লোক ২০
প্রত্যেক যজ্ঞ ও শুভ কর্ম ভগবান শিবের কৃপায় ফলপ্রদান করে। তাঁকে স্মরণ ও পূজা না করলে কর্ম অসম্পূর্ণ থেকে যায়। তাই জ্ঞানীরা সকল সৎকর্ম শিবের প্রতি বিশ্বাস রেখে সম্পন্ন করেন।
📜 শ্লোক ২১
যজ্ঞে জ্ঞানী পুরোহিত ও দেবতারা উপস্থিত থাকলেও যদি ভগবান শিবের প্রতি শ্রদ্ধা না থাকে, তবে সেই যজ্ঞ ফলহীন হয়। এই শ্লোক শেখায় যে বাহ্যিক আচার অপেক্ষা ভক্তি ও আন্তরিকতা অধিক গুরুত্বপূর্ণ।
📜 শ্লোক ২২
প্রজাপতি যখন অন্যায় পথে গমন করেছিলেন, তখন ধর্ম রক্ষার জন্য ভগবান শিব দিব্য শিকারির রূপ ধারণ করেন। এটি প্রমাণ করে যে ভগবান সর্বদা ধর্মের রক্ষা করেন এবং অধর্মের সংশোধন করেন।
📜 শ্লোক ২৩
ভগবান শিব তাঁর তৃতীয় নেত্রের অগ্নি দিয়ে কামদেবকে ভস্ম করেছিলেন। আবার তিনি দেবী পার্বতীকে নিজের অর্ধাঙ্গ হিসেবে গ্রহণ করেন। এটি দেখায় যে শিব জাগতিক কামনার ঊর্ধ্বে এবং চেতনা ও শক্তির পরম মিলনের প্রতীক।
📜 শ্লোক ২৪
যদিও ভগবান শিব শ্মশানে বাস করেন, ভস্ম ধারণ করেন এবং এমন সঙ্গীদের সঙ্গে থাকেন যাদের পৃথিবী ভয় করে, তবুও তিনিই পরম মঙ্গলময়। তাঁর উপস্থিতি অশুভকেও মুক্তির পথে পরিণত করে।
📜 শ্লোক ২৫
মহান যোগীরা নিয়ন্ত্রিত মন ও শ্বাসের মাধ্যমে ভগবান শিবের ধ্যান করেন। গভীর সাধনার মাধ্যমে তাঁরা অবর্ণনীয় আনন্দ ও পরম সত্যের উপলব্ধি লাভ করেন। শিবই সাধনার মাধ্যমে অর্জিত চূড়ান্ত বাস্তবতা।
📜 শ্লোক ২৬
ভগবান শিবই সূর্য, চন্দ্র, বায়ু, অগ্নি, জল, আকাশ, পৃথিবী এবং সকল জীবের অন্তরে অবস্থানকারী আত্মা। বিভিন্ন নাম ও রূপে তাঁকে বর্ণনা করা হলেও তাঁর প্রকৃত স্বরূপ সকল সীমার ঊর্ধ্বে।
📜 শ্লোক ২৭
পবিত্র অক্ষর ॐ (Om/AUM) বেদের সারস্বরূপ এবং এটি অস্তিত্বের তিন অবস্থাকে নির্দেশ করে। এর ঊর্ধ্বে রয়েছে চতুর্থ অবস্থা তুরীয়, যা ভগবান শিবের পরম স্বরূপ। ওঁকার জপ সাধককে পরম সত্যের দিকে নিয়ে যায়।
📜 শ্লোক ২৮
বেদ ভগবান শিবকে ভব, শর্ব, রুদ্র, পশুপতি, উগ্র, মহাদেব, ভীম ও ঈশান প্রভৃতি নামে স্তব করে। নাম বহু হলেও তাঁরা সকলেই এক পরমেশ্বরের অসীম গুণের প্রকাশ।
📜 শ্লোক ২৯
ভগবান শিব নিকটের থেকেও নিকট এবং দূরের থেকেও দূর। তিনি ক্ষুদ্রতম এবং মহত্তম, প্রাচীনতম এবং চিরনবীন। এই শ্লোক তাঁর সর্বব্যাপী ও শাশ্বত স্বরূপকে প্রণাম জানায়।
📜 শ্লোক ৩০
ভগবান শিব সৃষ্টির জন্য রজোগুণ, সংহারের জন্য তমোগুণ এবং পালন ও করুণার জন্য সত্ত্বগুণের মাধ্যমে প্রকাশিত হন। কিন্তু তিনি এই তিন গুণের ঊর্ধ্বে অবস্থিত চিরন্তন পরম সত্য।
📜 শ্লোক ৩১
ভক্ত উপলব্ধি করেন যে মানুষের মন ভগবান শিবের অসীম মহিমা সম্পূর্ণভাবে বর্ণনা করতে অক্ষম। তবুও গভীর প্রেম ও ভক্তির কারণে তিনি এই স্তোত্ররূপী শব্দমালা শিবের পবিত্র চরণে অর্পণ করেন।
📜 শ্লোক ৩২
যদি সমগ্র সমুদ্র কালি হয়ে যায়, মেরু পর্বত কলম হয়, পৃথিবী কাগজ হয় এবং দেবী সরস্বতী অনন্তকাল ধরে লিখতে থাকেন, তবুও ভগবান শিবের অসীম মহিমা সম্পূর্ণভাবে বর্ণনা করা সম্ভব নয়।
📜 শ্লোক ৩৩
এই সুন্দর স্তোত্রটি গন্ধর্বরাজ পুষ্পদন্ত ভগবান শিবের প্রশংসায় রচনা করেছিলেন। এতে ভগবান শিবের অনন্ত, নির্গুণ ও পরম স্বরূপের মহিমা বর্ণিত হয়েছে।
📜 শ্লোক ৩৪
যে ব্যক্তি প্রতিদিন বিশুদ্ধ ভক্তি ও শ্রদ্ধার সঙ্গে এই পবিত্র স্তোত্র পাঠ করেন, তিনি ভগবান শিবের আশীর্বাদ লাভ করেন। তিনি দীর্ঘায়ু, সমৃদ্ধি, খ্যাতি, উত্তম সন্তান এবং শেষে শিবধাম লাভ করেন।
📜 শ্লোক ৩৫
মহেশ্বর ভগবান শিবের চেয়ে মহান কোনো দেবতা নেই, শিবমহিম্ন স্তোত্রের চেয়ে শ্রেষ্ঠ কোনো স্তোত্র নেই, অঘোর মন্ত্রের চেয়ে মহান কোনো মন্ত্র নেই এবং গুরুর জ্ঞানের চেয়ে উচ্চ কোনো সত্য নেই। এই শ্লোক ভক্তি, মন্ত্র ও আধ্যাত্মিক জ্ঞানের গুরুত্ব প্রকাশ করে।
📜 শ্লোক ৩৬
দীক্ষা, দান, তপস্যা, তীর্থযাত্রা, ধর্মীয় জ্ঞান ও বৈদিক যজ্ঞ অবশ্যই পুণ্যদায়ক। কিন্তু আন্তরিক ভক্তির সঙ্গে শিবমহিম্ন স্তোত্র পাঠ অসীম আধ্যাত্মিক শক্তি প্রদান করে।
📜 শ্লোক ৩৭
গন্ধর্বরাজ পুষ্পদন্ত ছিলেন ভগবান শিবের পরম ভক্ত। ভগবানের অসন্তুষ্টির কারণে তিনি তাঁর ঐশ্বর্য হারিয়েছিলেন। আন্তরিক স্তব ও অনুতাপের মাধ্যমে তিনি পুনরায় মহাদেবের কৃপা লাভ করেন।
📜 শ্লোক ৩৮
যে ব্যক্তি হাত জোড় করে, একাগ্র মন ও সত্যিকারের ভক্তির সঙ্গে এই দিব্য স্তোত্র পাঠ করেন, তিনি জাগতিক সুখ ও আধ্যাত্মিক মুক্তি লাভ করেন। শেষে তিনি ভগবান শিবের সান্নিধ্য লাভ করেন।
📜 শ্লোক ৩৯
গন্ধর্ব পুষ্পদন্ত রচিত এই পবিত্র স্তোত্র আধ্যাত্মিক শক্তি ও সৌন্দর্যে পূর্ণ। এর প্রতিটি শ্লোকে ভগবান শিবের অসীম গুণের বর্ণনা রয়েছে, যা ভক্তের মনে শান্তি, পবিত্রতা ও ভক্তি সৃষ্টি করে।
📜 শ্লোক ৪০
এই স্তোত্র নিজেই ভগবান শঙ্করের চরণে নিবেদিত এক পূজারূপ। ভক্ত প্রার্থনা করেন যে সদাশিব যেন এই শব্দরূপ অর্ঘ্য গ্রহণ করে তাঁর চিরন্তন কৃপা ও আশীর্বাদ প্রদান করেন।
📜 শ্লোক ৪১
ভক্ত বিনম্রভাবে স্বীকার করেন যে ভগবান মহেশ্বরের প্রকৃত স্বরূপ মানুষের বোঝার অতীত। নিজের সীমাবদ্ধতা মেনে নিয়ে তিনি সম্পূর্ণ আত্মসমর্পণের সঙ্গে শিবকে প্রণাম করেন।
📜 শ্লোক ৪২
যে ব্যক্তি প্রতিদিন একবার, দুইবার বা তিনবার বিশ্বাস ও ভক্তির সঙ্গে শিবমহিম্ন স্তোত্র পাঠ করেন, তিনি পাপ থেকে মুক্ত হয়ে ভগবান শিবের পবিত্র ধাম লাভ করেন। নিয়মিত পাঠ আধ্যাত্মিক উন্নতি ও দিব্য সুরক্ষা প্রদান করে।
📜 শ্লোক ৪৩
গন্ধর্ব পুষ্পদন্তের মুখকমল থেকে প্রকাশিত এই পবিত্র স্তোত্র পাপ নাশকারী এবং ভগবান শিবের অত্যন্ত প্রিয়। যে ব্যক্তি এটি স্মরণ, পাঠ বা ধ্যান করেন, তিনি মহেশ্বরের অসীম কৃপা, শান্তি ও পরম মুক্তি লাভ করেন।
॥ শিবমহিম্ন স্তোত্র অর্থ সমাপ্ত ॥
✨ Benefits of Chanting Shiva Mahimna Stotram
The Shiva Mahimna Stotram is one of the most revered hymns dedicated to Lord Shiva, composed by the Gandharva Pushpadanta. It glorifies Lord Shiva's infinite greatness, compassion, and supreme divinity. Devotees have recited this sacred stotram for centuries to seek spiritual growth, inner peace, divine protection, and liberation. The hymn itself declares that sincere recitation with faith brings immense blessings and removes accumulated sins.
Whether you chant the Shiva Mahimna Stotram daily or on special occasions such as Mondays, Pradosh Vrat, or Maha Shivaratri, its powerful vibrations purify the mind and awaken devotion. Below are some of the most significant benefits of chanting this sacred hymn.
🕉️ 1. Strengthens Devotion to Lord Shiva
Regular recitation deepens your love, faith, and surrender towards Lord Shiva. As you contemplate His divine qualities through each verse, your connection with Mahadev becomes stronger, helping you develop unwavering devotion (Bhakti).
🧘 2. Brings Inner Peace and Mental Calmness
The sacred vibrations of the stotram help calm the restless mind and reduce stress, anxiety, and fear. Chanting with concentration creates mental clarity, emotional balance, and a deep sense of inner peace that remains throughout the day.
🌺 3. Purifies the Mind and Heart
The Shiva Mahimna Stotram encourages humility and devotion while gradually removing negative emotions such as anger, jealousy, ego, greed, and attachment. It inspires purity of thoughts, speech, and actions.
🛡️ 4. Removes Obstacles and Negative Energies
Devotees believe that Lord Shiva protects those who sincerely remember Him. Regular chanting helps remove obstacles in life, protects against negative influences, and provides the courage to overcome difficulties with confidence.
💖 5. Grants Divine Blessings and Protection
Lord Shiva is known as Ashutosh—the one who is easily pleased by sincere devotion. Chanting this stotram invokes His blessings for health, happiness, prosperity, success, and overall well-being while creating a protective spiritual shield around the devotee.
🪔 6. Supports Spiritual Growth
The verses explain Lord Shiva's limitless nature and encourage seekers to look beyond worldly attachments. Regular recitation improves meditation, strengthens spiritual awareness, and gradually leads the devotee toward self-realization.
📿 7. Helps Reduce the Effects of Past Karma
According to traditional belief, sincere recitation with devotion helps purify accumulated sins and negative karma. The stotram inspires righteous living and encourages the devotee to follow the path of truth, compassion, and dharma.
🏡 8. Brings Prosperity and Family Well-being
Devotees believe that Lord Shiva blesses sincere worshippers with peace in the family, good health, prosperity, long life, righteous children, and harmony in relationships. His grace helps maintain balance in both spiritual and worldly life.
🌼 9. Improves Concentration and Self-Discipline
The rhythmic chanting of the stotram improves concentration, memory, patience, and self-control. Over time, it helps develop a disciplined mind capable of making wiser decisions in daily life.
🌟 10. Leads Towards Liberation (Moksha)
One of the highest benefits mentioned in the tradition is spiritual liberation. The Shiva Mahimna Stotram reminds devotees of the eternal nature of Lord Shiva and guides them toward freedom from the cycle of birth and death through sincere devotion.
📚 Scriptural Importance of Shiva Mahimna Stotram
The Shiva Mahimna Stotram is one of the most revered hymns dedicated to Lord Shiva. Composed by the celestial Gandharva Pushpadanta, this sacred stotram glorifies the infinite greatness, compassion, and supreme nature of Lord Shiva. It is not only a devotional prayer but also a profound spiritual text filled with timeless wisdom.
📖 Mentioned in Ancient Traditions
The Shiva Mahimna Stotram holds a special place in the Shaiva tradition and has been recited in temples, monasteries, and homes for centuries. It praises Lord Shiva as the Supreme Reality (Parabrahman) who is beyond words, thoughts, and human understanding.
Many saints and spiritual teachers have recommended the regular chanting of this stotram for spiritual growth, inner purification, and divine blessings.
🌺 A Perfect Blend of Devotion and Philosophy
Unlike ordinary hymns, Shiva Mahimna Stotram beautifully combines deep Vedantic philosophy with heartfelt devotion (Bhakti). Its verses explain the mysteries of creation, preservation, destruction, the nature of the Supreme Lord, and the importance of surrendering one's ego before God.
- Explains the limitless glory of Lord Shiva
- Describes the creation, preservation, and dissolution of the universe
- Teaches humility, devotion, and self-realization
- Highlights the power of sincere prayers over intellectual pride
- Encourages complete surrender to Lord Shiva
🕉️ Spiritual Significance
The central message of Shiva Mahimna Stotram is that no one can fully describe Lord Shiva's infinite greatness. However, even the simplest prayer offered with pure devotion reaches Him and receives His divine grace.
The stotram inspires devotees to cultivate faith, purity of mind, compassion, and unwavering devotion while overcoming ignorance, ego, and worldly attachment.
📿 Why Devotees Recite Shiva Mahimna Stotram
- To deepen devotion toward Lord Shiva
- To purify the mind and heart
- To remove ignorance and negative thoughts
- To attain inner peace and spiritual wisdom
- To receive Lord Shiva's divine blessings
- To progress on the path of Bhakti, Jnana, and Moksha
🌼 Timeless Spiritual Wisdom
Whether you are a beginner in Shiva worship, a regular devotee, or a seeker of spiritual knowledge, Shiva Mahimna Stotram serves as a complete guide to devotion and self-realization. Its sacred verses continue to inspire millions of devotees around the world with the eternal message of humility, faith, and divine love.
🌺 Why Shiva Mahimna Stotram is So Powerful?
The Shiva Mahimna Stotram is regarded as one of the most powerful hymns dedicated to Lord Shiva. Every verse is filled with devotion, spiritual wisdom, and profound philosophical truths that glorify the infinite nature of Mahadeva. Chanting this sacred stotram with faith is believed to attract Lord Shiva's divine grace and transform the devotee's life.
🕉️ 1. It Praises the Infinite Glory of Lord Shiva
The stotram repeatedly explains that Lord Shiva's greatness is beyond the reach of words, thoughts, and even the highest gods like Brahma and Vishnu. This inspires humility and complete surrender before the Supreme Lord.
🙏 2. Strengthens Devotion (Bhakti)
Regular recitation deepens love, faith, and devotion toward Lord Shiva. As the mind repeatedly reflects upon His divine qualities, the heart naturally becomes more peaceful, compassionate, and spiritually uplifted.
🧘 3. Purifies the Mind
The sacred vibrations of the verses help remove negative thoughts, pride, anger, fear, and mental distractions. Continuous chanting encourages purity of mind and emotional stability.
✨ 4. Brings Divine Protection
According to traditional belief, sincere recitation invokes Lord Shiva's blessings and protection from obstacles, misfortunes, fears, and unseen negative influences. Devotees chant it seeking courage, peace, and divine guidance.
📖 5. Combines Bhakti and Jnana
Unlike many devotional hymns, Shiva Mahimna Stotram also contains deep philosophical teachings. It beautifully explains the nature of the Supreme Reality, the limitations of human intellect, and the importance of surrender and self-realization.
🌸 6. Suitable for Everyone
This stotram can be recited by anyone regardless of age or level of spiritual knowledge. Whether you are a beginner or an advanced devotee, its verses inspire devotion, wisdom, and inner transformation.
📿 7. Helps on the Path to Moksha
The hymn reminds devotees that sincere devotion to Lord Shiva leads to purification of karma, spiritual awakening, and ultimately liberation (Moksha). It encourages living a life rooted in humility, truth, and faith.
🌼 The Eternal Message
The greatest power of Shiva Mahimna Stotram lies not only in its sacred words but in the devotion with which it is recited. Even if one cannot fully comprehend Lord Shiva's infinite greatness, a humble heart and sincere prayer are enough to receive His boundless grace.
🌼 Phalashruti (Benefits of Recitation)
The Phalashruti is the concluding portion of the Shiva Mahimna Stotram that describes the spiritual rewards and divine blessings obtained through its sincere recitation. According to the hymn itself, those who chant it with faith, devotion, and a pure heart receive Lord Shiva's grace and progress on the path of righteousness and liberation.
🙏 Spiritual Benefits
- Receives the divine blessings of Lord Shiva.
- Purifies the mind, heart, and speech.
- Strengthens devotion (Bhakti) and spiritual wisdom (Jnana).
- Helps remove accumulated sins through sincere prayer.
- Leads the devotee toward inner peace and self-realization.
✨ Worldly Benefits
- Brings peace, happiness, and prosperity.
- Removes obstacles and negative influences.
- Increases confidence, patience, and mental strength.
- Bestows good reputation, long life, and family well-being.
- Creates a positive and spiritually uplifting atmosphere.
📖 Promises Mentioned in the Stotram
The concluding verses state that one who recites Shiva Mahimna Stotram with sincere devotion becomes blessed by Lord Shiva. Such a devotee is said to attain great merit, divine protection, prosperity, and ultimately the grace to reach Shiva's divine abode.
The hymn also proclaims that no other praise equals the glory of this stotram, and that its recitation is more spiritually rewarding than many external religious rituals performed without true devotion.
🕉️ Daily Recitation
According to traditional belief, chanting the stotram once, twice, or three times daily with concentration and devotion gradually purifies the mind, strengthens faith, and fills life with Lord Shiva's blessings.
🌺 Final Message
The greatest fruit of reciting Shiva Mahimna Stotram is not merely material success but the awakening of devotion, humility, wisdom, and unwavering faith in Lord Shiva. A sincere heart and regular recitation are considered the true keys to experiencing its divine power.
❓ Frequently Asked Questions (FAQs)
1. What is Shiva Mahimna Stotram?
Shiva Mahimna Stotram is one of the most revered Sanskrit hymns dedicated to Lord Shiva. It was composed by the celestial Gandharva Pushpadanta and beautifully describes the infinite glory, compassion, and supreme nature of Mahadeva.
2. Who composed Shiva Mahimna Stotram?
According to Hindu tradition, Shiva Mahimna Stotram was composed by Gandharva Pushpadanta after seeking forgiveness from Lord Shiva. His heartfelt devotion resulted in this timeless hymn of praise.
3. Can beginners chant Shiva Mahimna Stotram?
Yes. Anyone can chant Shiva Mahimna Stotram regardless of age or spiritual experience. Beginners may start by reading the transliteration and understanding the meaning of each verse.
4. What is the best time to chant Shiva Mahimna Stotram?
Early morning during Brahma Muhurta or after bathing is considered ideal. However, the stotram may be recited at any time with a clean mind and sincere devotion.
5. How many times should I recite Shiva Mahimna Stotram?
Traditionally, devotees recite it once daily. Some chant it twice or three times a day according to their spiritual practice and available time.
6. Is it necessary to understand the meaning while chanting?
While chanting itself is highly beneficial, understanding the meaning helps deepen devotion, concentration, and spiritual insight. Reading the verse meanings alongside the hymn is highly recommended.
7. Can women chant Shiva Mahimna Stotram?
Yes. The stotram can be chanted by both men and women. Lord Shiva accepts sincere devotion from all devotees without distinction.
8. What are the benefits of chanting Shiva Mahimna Stotram?
Regular recitation is believed to bring peace of mind, remove negativity, strengthen devotion, purify the heart, improve concentration, and invoke Lord Shiva's divine blessings.
9. Can Shiva Mahimna Stotram be chanted during Mahashivratri?
Yes. Chanting Shiva Mahimna Stotram on Mahashivratri, Mondays, Pradosh Vrat, and during the holy month of Shravan is considered especially auspicious.
10. Is Shiva Mahimna Stotram suitable for daily recitation?
Absolutely. Many devotees include it in their daily worship because it combines devotion, philosophy, and prayer while bringing inner peace and spiritual growth.
🙏 Conclusion
The Shiva Mahimna Stotram is far more than a devotional hymn—it is a timeless expression of faith, humility, and spiritual wisdom. Through its 43 profound verses, it glorifies the infinite greatness of Lord Shiva while reminding devotees that sincere devotion is more valuable than intellectual pride.
Whether you recite it daily, study its meaning, or chant it during Mahashivratri, Mondays, or the sacred month of Shravan, this powerful stotram can help cultivate inner peace, devotion, wisdom, and unwavering faith in Mahadeva.
May Lord Shiva bless you with happiness, good health, spiritual strength, prosperity, and the path toward self-realization and liberation.
🕉️ Om Namah Shivaya 🕉️
🔱 Related Shiva Mantras & Stotras
Explore more powerful Shiva mantras, stotras, vrat guides, and spiritual articles to deepen your devotion and knowledge of Lord Shiva.
- 🕉️ Vedsara Shiva Stotram – Sanskrit Lyrics & Bengali Meaning
- 🕉️ Shiva Panchakshara Stotram – Lyrics & Meaning
- 📿 Shiv Chalisa – Full Meaning & Benefits
- 🔥 Shiva Tandava Stotram – Lyrics & Meaning
- 🕉️ Shiva Rudra Mantra – Full Lyrics & Meaning
- 💀 Maha Mrityunjaya Mantra – Meaning, Benefits & Chanting Guide
- 🪔 Lingashtakam – English Lyrics & Meaning
- ⚖️ Ardhanarishwara Stotram – Full Lyrics
- 🌿 Bilvashtakam – Meaning & Benefits
- 📖 Rudrashtakam – Bengali Meaning & Benefits
- 📜 Shiva Purana Explained
- ⚡ Kal Bhairav Chalisa – English Lyrics
- 🔥 Kalabhairava Ashtakam – Full Lyrics
- 🏠 How to Do Shiva Puja at Home – Complete Guide
- 🌙 Pradosh Vrat Katha & Puja Vidhi
- 🌿 Shravan Somvar Vrat 2026 – Date, Puja Vidhi & Benefits
- 🕉️ Shiva Tantra – Meaning, Origin & Philosophy
Thanks for your comments 🙏